▪ Адам Русак[/caption]
Атрымаць музычную адукацыю, стаць прафесіяналам-скрыпачом Адам Русак марыў з самага дзяцінства. «Чароўны голас скрыпкі з маленства запаў у маю душу, — згадваў Русак у сваёй аўтабіяграфіі. — Скрыпка стала маёй марай з малых дзён. Я часта браў бацькаву скрыпку і сам падбіраў полечкі і кадрылю, а потым з бацькам іграў вяселлі і вечарынкі». У 1930 г. Адаму Русаку ўсё ж удалося скончыць Мінскі музычны тэхнікум. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Ленінградскай дзяржаўнай кансерваторыі. Здольнасці студэнта адразу заўважаюць і па конкурсе яго прымаюць у аркестр Малога акадэмічнага ленінградскага опернага тэатра. Пасля вайны, у 1949 го-дзе, па запрашэнні Беларускай дзяржаўнай філармоніі, наш зямляк пераехаў у Мінск і працаваў у сімфанічным аркестры.
Нястрымная радасць афарбоўвала яго ігру і першыя вершаваныя радкі «для сябе». У 1927 годзе вершы Адама Русака ўпершыню ўбачылі свет. Яны былі настолькі простымі і задушэўнымі, што многія кампазітары пераклалі іх на музыку. Дзве роднасныя стыхіі злучыў у сабе талент Русака — музыку і паэзію. I таму ўсе яго песні сталі крылатымі, увайшлі ў рэпертуар многіх народаў свету. Жывуць на вуснах многіх мільёнаў людзей «Жніўная песня», «Як той Зосі давялося», «Ходзіць дзеўчына па воду», «Як павёў мяне Цімох», «Бацька Нёман», «Толькі з табою», «Зімовы вечар».
[caption id="attachment_103917" align="aligncenter" width="840"]
▪ Ісаак Любан (зверху злева) і Адам Русак (знізу злева)[/caption]
3-пад яго пяра выйшлі паэтычныя зборнікі «Песні і вершы», «Песні», «Пад голас баяна», «Толькі з табою», «Звонкія крыніцы», «Закрасуйся, Нёман». Такія вядомыя кампазітары, як П. Падкавыpaў, Я. Цікоцкі, Г. Цітовіч пераклалі на музыку нямала вершаў Адама Русака. Ды і сам аўтар, член Саюза пісьменнікаў Беларусі, заслужаны дзеяч культуры БССР, да многіх з іх прыдумаў мелодыі. Яму належыць нямала вальсаў і полек.
Адам Русак узнагароджаны ордэнамі Дружбы народаў, «Знак Пашаны» і медалямі. Аўтар зборнікаў вершаў і песень «На родных палетках», «Песні і вершы». Многія песні выходзілі асобнымі выданнямі.
Доўгае жыццё пражыў паэт-песеннік, каб ізноў вярнуцца ў роднае Пясочнае, цяпер назаўсёды. Яго магіла на самым ускраі мясцовых могілак пад вялікімі дрэвамі.
Капыльшчына шануе і памятае пра свайго земляка. Сёння імем Адама Русака названы вуліцы ў аграгарадку Пясочнае і ў Капылі. На будынку Песачанскай школы, дзе вучыўся паэт, на доме ў вёсцы Малінаўка і ў Мінску, дзе ён жыў, устаноўлены мемарыяльныя дошкі. У Пясочным працуе музей, прысвечаны знакамітаму земляку. Як яшчэ адна даніна памяці вялікаму творцу Адаму Русаку — аўтобус з фотаздымкам самога паэта-песенніка і словамі са знакамітай песні «Бывайце здаровы!». А з другога боку — словы з не менш вядомай песні: «Ой, бярозы ды сосны, партызанскія сёстры».
Дзіяна ТКАЧЭНКА
— Анатоль — стрыечны брат мамы: дзядуля Міхась і Пятрусь былі роднымі братамі, — гаворыць пляменніца Эла Іосіфаўна, якая жыве цяпер у г. Дзяржынску. — Яны былі вельмі дружныя, таму што мама, Алена Міхайлаўна Астрэйка, адна пражывала ў Пясочным, усе астатнія родныя раз'ехаліся па свеце.
Нарадзіўся паэт у сялянскай сям'і ў вёсцы Пясочнае. Змалку яму давялося дапамагаць бацькам па гаспадарцы: быць пастухом, араць і баранаваць, касіць і сеяць, цягнуць цяжкае ярмо хлебароба. Скончыў Песачанскую сямігодку. Затым былі гады вучобы на настаўніцкіх курсах пры Мінскім педтэхнікуме. У 1932-34 гадах вучыўся на літаратурным факультэце Мінскага педагагічнага інстытута. Тады пачаў працаваць у беларускіх газетах. Паэтычны талент песачанскага хлопца праявіўся даволі рана. Свае першыя творы ён пачаў друкаваць на старонках беларускіх газет і часопісаў яшчэ ў 1928 годзе.
Даведка Эла Іосіфаўна СКАРАХОД жыве ў. г. Дзяржынску. Выдатнік народнай адукацыі, ветэран педагагічнай працы. Выкладала гісторыю і грамадазнаўства. Працоўную дзейнасць пачынала ў Станькаўскай школе-інтэрнаце. Можна сказаць, што жанчыне перадаўся талент знакамітага сваяка. Яе вершы неаднаразова друкаваліся ў Дзяржынскай раённай газеце «Узвышша». Выдала паэтычны зборнік «Мая планета». Адзін з вершаў прысвечаны дзядзьку — паэту Анатолю Астрэйку. Удзельнік клуба «Выток». [caption id="attachment_103911" align="aligncenter" width="400"]З артыкула М. Базарэвіча, надрукаванага ў раёнцы 23 ліпеня 1991 года, даведваемся: «Як прызнаўся сам паэт, спачатку ён пісаў мудрагеліста. Многія вершы былі напісаны і пад Паўлюка Труса, і пад Сяргея Ясеніна, крытыкаваліся ў перыёдыцы, але не яны вызначаюць галоўную лінію, асноўны напрамак яго творчасці. Пераадолеўшы перыяд пачаткоўства, паэт знаходзіць тое галоўнае, што вылучае яго паэзію сярод твораў іншых майстроў мастацкага слова. А гэтым было тое, што яго творчасць выцякала з родных крыніц, з роднай матчынай песні. У час Вялікай Айчыннай вайны быў адказным сакратаром сатырычнай газеты-плаката «Раздавім фашысцкую гадзіну». Яго двойчы накіроўвалі на занятую фашыстамі тэрыторыю Беларусі. Знаходзіўся на Случчыне ў партызанскай брыгадзе імя Чкалава. [caption id="attachment_103912" align="aligncenter" width="650"]▪ Эла Скараход[/caption]
▪ Выпуск часопіса «Раздавім фашысцкую гадзіну»[/caption]
— У тыя часы быў напісаны зборнік вершаў пра баявыя справы народных мсціўцаў пад назвай «Слуцкі пояс», — працягвае Эла Іосіфаўна. — Як ён лічыў, гэта самая лепшая яго кніга. Разам з народам дзядзька перажываў вялікае гора, прынесенае на нашу зямлю фашысцкімі захопнікамі. Нягледзячы ні на што, магутным словам ішоў ён упарта і цвёрда дарогаю праўды, па якой рухаўся яго народ. За гэта сябры называлі яго «партызанскім буданам». Ён быў патрыётам.
У пасляваенныя гады Анатоль Астрэйка ўзначальваў Гродзенскае аддзяленне Саюза пісьменнікаў, быў адказным сакратаром часопіса «Вожык».
— У асноўным дзядзьку ведаю па сваіх студэнцкіх гадах, калі вучылася ў Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце (цяпер Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт), — працягвае размову Эла Іосіфаўна. — Вядома, у мяне быў інтэрнат, але я практычна жыла ў іх. Яго дом на Ленінскім праспекце з яшчэ сталінскай архітэктурай, кватэра, былі знаёмы многім. Гэта велізарная кватэра, уявіце, што толькі кабінет, дзе ён пісаў і тварыў, быў 60 квадратных метраў. Жыў з імі на падсяленні і беларускі паэт Пятрусь Макаль. Але нядоўга: ён атрымаў сваю кватэру. Што запомнілася больш за ўсё, дык гэта бясконцы паток гасцей. Разам з жонкай, сібірачкай Кацяй, жылі яны не багата, але добрае слова і гасціннасць у іх не адняць. Ехалі ўсе: і добрыя знаёмыя, і паўзнаёмыя — усіх прымалі. Хто з чым мог: са сваёй бульбай, салам, капустай. Спалі таксама, хто дзе мог. Выязджаючы з вёскі, землякі казалі: «Зробім свае справы і пераначуем у Толі Астрэйкі». Таму можна смела сказаць, што палова Пясочнага ў дзядзькі перабывала.
— А як ён пісаў? — пытаюся ў Элы Іосіфаўны.
— Пагадзіцеся, што звычайна хочацца пісаць у адзіноце, калі нікога няма. А ў яго пастаянна былі людзі: землякі, вядомыя паэты і пісьменнікі. Перад уваходнымі дзвярыма ляжаў ключ, і каму трэба было, усе адчынялі дзверы і заходзілі. Часам ён пісаў на хаду. Памятаю, як былі ў настаўніка беларускай мовы Івана Шаблюка ва Уздзе, дык ён адразу на падаконніку напісаў верш: выдатна, трапна атрамалася і да месца. Таму хадзіў заўсёды з сшыткам ці блакнотам. Увогуле пісаў алоўкам, возьме вуды ў рукі і на Нёман спяшаецца. На прыродзе яму добра пісалася. Нездарма ў крузе аднадумцаў, паэтаў і пісьменнікаў яму далі мянушку Магнэст. Пісаў ён шмат.
Пачынаючы з 1947 года, Анатоль Астрэйка трывала ўсталяваўся ў Мінску як пісьменнік-прафесіянал. З сярэдзіны 50-х гадоў і да апошніх дзён жыцця ён прафесійна займаўся пісьменніцкай працай. Усе 30 пасляваенных гадоў аддаў актыўнай творчасці, выдаў шмат паэтычных кніг. Сярод іх «Крамлёўскія зоры», «Добры дзень», «Зямля мая», «Прыгоды дзеда Міхеда», «Бацька мой Нёман», «Зямная Случчына», «Ураджай цяпла», а таксама вершаваная казка «Ёлка», паэма для дзяцей «Прыгоды дзеда Міхеда» і інш. Перакладаў творы пісьменнікаў народаў СССР на беларускую мову. Творам Астрэйкі ўласцівы сардэчнасць і адкрытасць, цесная сувязь з фальклорам, напеўнасць. Аўтар тэкстаў многіх беларускіх песень: «Ой бацька мой, Нёман», «Песня пра Заслонава», «Шаўковыя травы», «Песня мінаеўцаў».
Не стала паэта 23 жніўня 1978 года. Некралог з гэтай жалобнай нагоды падпісалі тагачасныя кіраўнікі Беларусі (першы з іх — Пётр Машэраў) і многія вядомыя беларускія пісьменнікі. Тыя, хто добра ведаў Анатоля Астрэйку асабіста, гаварылі пра яго як пра чалавека-жыццялюба, і светлага, шчырага і вясёлага.
7 мая 1980 года згодна з пастановай Савета Міністраў БССР Капыльскай цэнтральнай раённай бібліятэцы прысвоена імя Анатоля Астрэйкі. Імя знакамітага паэта носіць і адна з вуліц нашага райцэнтра. Дарэчы, памяць пра земляка захоўваюць у Песачанскай СШ, дзе ў музеі аформлены стэнд, прысвечаны Анатолю Астрэйку. На ім змешчана шмат цікавых фотаздымкаў і біяграфічных матэрыялаў.
Таццяна БОХАН 
■ Екатерина Горшунова бережно хранит семейные фотографии и память о погибших родственниках[/caption]
Была и такая версия, что семью Пуцэйко хотели как-то переправить к партизанам, но, видно, не успели – немцы опередили. Забрали тогда и соседа Бахту Семена, его отправили в тюрьму в Слуцк, где он и погиб.
[caption id="attachment_103894" align="aligncenter" width="400"]
■ Валентина Пуцэйко, 1956 г.[/caption]
[caption id="attachment_103895" align="aligncenter" width="400"]
■ Ольга Фадеевна Кутья, 50-е гг. ХХ в.[/caption]
Предатели наблюдали со стороны, изучали обстановку, а потом совершали свои мерзкие поступки. Сейчас мы уже не узнаем имена этих подонков, которые писали доносы на своих земляков, да их уже и не осталось в живых. Работая на Копыльщине зоотехником в райплемстанции с 1963 года, я много слышала, что полицаи после отбытия наказания, вернувшись, жили как ни в чем не бывало...
Валю вырастила наша семья, в которой было двое детей, а стало трое. Мама рассказывала, когда в деревню приезжали немцы, она прятала Валечку: боялась, что и ее найдут.
Позже мы узнали, что над арестованными издевались, из еды давали селедку, а воду – нет. Кто-то видел, как их вели на расстрел. А из-за того, что смотреть в окна боялись, наблюдали с чердака. Сейчас даже невозможно представить, о чем думала моя тетя, идя на расстрел, может, о своей доченьке, которая осталась у родственников или еще о чем-то, никто уже не узнает.
[caption id="attachment_103896" align="aligncenter" width="700"]
■ Страница из фондов зонального государственного архива[/caption]
Перед тем, как раскопать место захоронения, чтобы перенести останки на кладбище, сообщили и моей маме Ольге Фадеевне. Она опознала платок, который немного сохранился. Тогда, помню, надо было внести определенную сумму, чтобы поставить памятник. Но почему-то не получилось. Родители работали в колхозе, отец Степан Яковлевич был инвалидом. Дом, из которого уводили семью, остался. Мама говорила, что там все было опустошено, остались лишь один ломаный стул и детское одеяльце, которые не успели забрать, да на окне сидел кот. В этом доме мы с Валей жили, когда оканчивали 10 классов копыльской школы, потому что у нас в Васильчицах была только семилетка. Потом дом продали, и благодаря этому Валентина окончила мед-институт. До пенсии она работала в санатории, который находился в Несвиже. Не стало ее в апреле 2017 года.
Позже из архива Валентина узнала, что отец ее был связным партизанского отряда и являлся членом КПСС. Затем благодаря содействию райисполкома имена Пуцэйко были добиты на памятнике, который установлен на городском кладбище в память о расстрелянных и замученных в годы войны. Также имена занесены в книгу «Памяць. Капыльскі раён».
Мне уже 84 года, я осталась в числе немногих свидетелей тех событий. Одна мечта, чтоб этого всего не узнали наши дети и внуки».
Подробнее об этом мы побеседовали с начальником отдела Виталием БУНЯКОМ.
— Виталий Михайлович, что является главным в работе отдела?
— Большинство пожаров (80%) происходит при непосредственном участии людей или их бездействии. Поэтому перед нашей службой сегодня стоит задача научить граждан жить безопасно. В связи с этим в первом полугодии основные усилия отдела были сконцентрированы на реализации законодательства в области защиты населения и территорий от чрезвычайных ситуаций, пожарной безопасности, а также поручений Главы государства, правительства Республики Беларусь, министерства и областного управления по обеспечению безопасности жизнедеятельности граждан и безаварийному функционированию субъектов хозяйствования района. Инспекторы плотно работают с жителями района во время обследования частных домовладений, проверяют предприятия, ведут активную пропаганду правил пожарной безопасности как через СМИ, так и при личных встречах с жителями Копыльщины всех возрастов. Прежде всего, с детьми, которые, как губка, способны впитывать знания и потом применять их на практике. Что касается взрослой аудитории, значительно возросло количество встреч с трудовыми коллективами и сельчанами в рамках сельских сходов. Что касается профессиональной подготовки рядового и офицерского состава, то для этого регулярно проводятся тактико-специальные учения.
— Расскажите подробнее о каждом из направлений профилактической работы.
— В первом полугодии работники отдела уже обследовали 3128 домовладений, где проживают наиболее незащищенные группы населения. Конечно же, это дома людей, находящихся на различных видах учета, одиноких, одиноко проживающих и инвалидов І и ІІ группы, а также многодетных семей и семей, где дети находятся в социально опасном положении. При этом выявленные нарушения представляли опасность жизни людей. К счастью, и люди, и руководители на местах стали более трепетно относиться к вопросу безопасности. Стоит отметить, что работники РОЧС, приходя в дома к гражданам, не ставят перед собой задачу наказать. Для нас главное — сделать так, чтобы жилье было максимально безопасным.
— Как бы то ни было, но выезжать спасателям на ликвидацию чрезвычайных ситуаций все же приходится. Как бойцы справляются?
— За первое полугодие 2021 года подразделения отдела ликвидировали 17 пожаров и осуществили 101 выезд на другие загорания. В лесном фонде и на торфяных массивах загораний не допущено. Благодаря умелым и слаженным действиям все пожары удалось ликвидировать в застигнутых размерах.
— Спасатель — это не только профессия, это призвание и образ жизни. Для кого он действительно является таким?
— В нашей службе нет случайных людей. Каждый работник коллектива обладает комплексом необходимых качеств и профессиональных навыков, без которых невозможно выполнять боевые задачи. И за последний год этот профессионализм только возрос. Отдельно хочется выразить слова благодарности ветерана. Без того, что было ими в свое время сделано, очень сложно было бы идти дальше.
Все наши сотрудники выполняют свою работу на совесть. Накануне праздника различных наград всех уровней удостоены заместитель начальника РОЧС Дмитрий Шавров, старший инженер Николай Кирьятский, командиры отделений Павел Дашкевич и Юрий Мыслицкий, диспетчер Елена Зенюк, старший пожарный Павел Кашуба.
[caption id="attachment_103869" align="aligncenter" width="840"]
■ В числе награжденных - Николай Кирьятский, Елена Зенюк, Павел Кашуба и Дмитрий Шавров[/caption]
Поздравляю всех работников Копыльского районного отдела по чрезвычайным ситуациям с Днем пожарной службы и желаю здоровья, бодрости, благополучия в семьях. Пусть вам всегда сопутствует удача, а «рукава» будут сухими.
Сергей КОЗЕЛ
Фото Павла ШЕИНА 
После поступления в Командно-инженерный институт МЧС закончила его уже как Университет гражданской защиты МЧС. Жизнь по распорядку дня, физподготовка и отработка различных сценариев чрезвычайных ситуаций только закалили характер. При выпуске из университета — две звездочки на погонах и звание лейтенанта.
Распределение предоставило возможность оказаться ближе к дому. Родной Копыль, где и было первое место работы, очень тепло встретил Наталью. Коллеги из РОЧС никогда не отказывают в помощи и совете девушке в погонах. С жильем проблем также не возникло: предоставили комнату в общежитии.
Должность инженера инспекции надзора и профилактики РОЧС Наталья Литовченко получила сразу же. Если сказать в общем, то в ее обязанности входит проверка субъектов хозяйствования и расследование пожаров. Еще одним направлением является профилактическая работа в жилом секторе. Здесь на особом контроле — одиноко проживающие люди (пожилого возраста, с инвалидностью, злоупотребляющие спиртным), многодетные семьи, семьи из категории СОП. Словом, хватает и кабинетной работы, и работы с людьми, говорит Наталья, и на все это смотрит оптимистично, ведь изначально знала, куда шла учиться, и понимала, чем будет заниматься.
У начальника пожарной аварийно-спасательной части № 1 г. Копыля Вадима Люцко — своя история:
— Как сейчас помню… 12 августа 2014 года я шел домой, был день рождения у сестры. Издалека послышались звуки сирен — не то скорая, не то милиция, попробуй их разбери. А уже через пару секунд мимо пронеслись несколько огромных красных автоцистерн, оставив мне легкое волнение и повод задуматься над тем, чего же я хочу от жизни и о выборе профессии.
Вот такой случай стал судьбоносным в жизни парня. Было принято решение поступать на спасателя-пожарного. После окончания Университета гражданской защиты МЧС два года отслужил в Солигорске и уже почти два месяца возглавляет часть в родном Копыле.
— Чем же привлекает профессия, сопряженная с борьбой с огненной стихией? — интересуемся у Вадима.
— Возможно, риском и опасностью, а может смелостью и мужеством при встрече с огнем, или трудностями, закаляющими характер и силу воли. Или же всем этим вместе взятым, что делает нашу профессию романтичной и привлекательной в глазах многих молодых людей, совершающих свой первый серьезный выбор, — слышим в ответ.
Почти год в пожарной службе работает Андрей Яцына. Начинал в Минском районе, вот уже три месяца является водителем ПАСП № 14 д. Бучатино. В коллективе встретили тепло. Время работы показало, что выбор был сделан правильный, как и хотел, юноша помогает людям. Хвастаться какими-то достижениями пока рановато, но одно похвально, что постигает основы пожарно-спасательного дела прилежно.
Чтобы система оказания помощи населению функционировала четко и без перебоев, она должна быть налажена уже на этапе банального быта. Ведь возможность своевременно быть обеспеченным всем необходимым для работы, иметь приспособленные для определенного вида деятельности помещения, отдохнуть, поесть и при необходимости переодеться — первоочередные потребности.
В Копыльском РОЧС эти заботы возложены на старшину материально-технического обеспечения и обслуживания Павла Дубовика, который также недавно устроился в отдел.
Выбор, сделанный ребятами однажды, — нести ответственность за жизни множества людей и приходить на помощь тогда, когда тебя ждут, — очень смелый и благородный. И за этот короткий промежуток времени молодые люди успели убедиться в его правильности.
Сергей КОЗЕЛ
Фото Павла ШЕИНА 
