Прывілей быў напісаны на лацінскай мове і аформлены ў канцылярыі ВКЛ па ўсіх правілах. Ён меў подпісы караля польскага і вялікага князя літоўскага Яна ІІ Казіміра Вазы і рэферэндарыя ВКЛ Яна Завішы. Прычым дадзенае права надавалася назаўсёды, «на Вечныя часы».
[caption id="attachment_59869" align="aligncenter" width="580"]
■ На карце, створанай у 1556 годзе Себасцьянам Мюнстрам, добра відаць Капыль[/caption]
Так было раней
Згодна са Статутнай граматай аб утварэнні Тураўскай епіскапіі, якая датуецца другой паловай ХІV стагоддзя, у склад новастворанай у 6513 го-дзе (1006 год ад Нараджэння Хрыстова) кіеўскім князем Уладзімірам Святаслававічам трэцяй епіскапіі Кіеўскай мітраполіі Канстанцінопальскага патрыярхату ўвайшлі гарады і цвінтары, сярод якіх быў узгаданы і Капыль. У першай чвэрці ХІV стагоддзя горад увайшоў у склад Вялікага княства Літоўскага. З 1395 года стаў валоданнем аднаго з сыноў вялікага князя літоўскага Альгерда — Уладзіміра, чый сын Аляксандр (за ім замацавалася імя Алелька) паклаў пачатак дынастыі князёў Алелькавічаў, якія на два стагоддзі абралі Капыль сваёй рэзідэнцыяй.
З 1612 года пасля смерці апошняй прадстаўніцы роду Алелькавічаў князёўны Соф’і горад перайшоў у валоданне Радзівілаў.
Што такое Магдэбургскае права?
З канца XIV стагоддзя ў Еўропе існавала сістэма гарадскога самакіравання, якая атрымала назву «магдэбургскае права». Яна ўяўляла сабой выкарыстанне традыцый і норм гарадскога самакіравання г. Магдэбурга (Германія), прычым гэтыя традыцыі і нормы прыйшлі з тэрыторыі Польшчы і былі адаптаваны і прыстасаваны да ўмоў ВКЛ.
Што давала Магдэбургскае права развіццю горада?
Перш за ўсё — права на самакіраванне, на яго адносную незалежнасць ад дзяржавы. Калі горад атрымліваў магдэбургскае права, ён рабіўся самастойнай адміністрацыйнай адзінкай. Гараджане самі распараджаліся «бюджэтам» горада і гэтак далей. Таксама ўзнікала манаполія на гандаль, на рамёствы. Але, каб атрымаць магдэбургскае права, горад павінен быў быць дастаткова моцным, яму трэба было мець сродкі, каб утрымліваць войта, бурмістра і лаву. «Паколькі душою гарадоў ёсць парадак», прывілей прадпісваў стварыць у горадзе гарадскую раду. Дадзены орган павінен быў «ахоўваць добрых, а злых выпраўляць» і дзейнічаць у адпаведнасці з традыцыямі магдэбургскага самакіравання, якія склаліся ў ВКЛ.
[caption id="attachment_59871" align="alignleft" width="300"]
■ Ян ІІ Казімір Ваза (1609-1672 гг.)[/caption]
Што змянілася ў Капылі?
Усе справы вырашаліся ўжо не старастам капыльскім (намеснікам князя), а самімі грамадзянамі. Яны выбіралі са свайго асяроддзя гарадскі магістрат, у якім засядалі два бурмістры і чатыры радцы. Магістрат прымаў рашэнні па розных пытаннях эканамічнага, падатковага і сацыяльнага становішча, а таксама па правах сацыяльнага парадку. Мяшчане выбіралі 10 кандыдатаў, а з іх князь прызначаў войта. У судовых справах мяшчане звярталіся да войта ці да князя. Для разгляду судовых спраў і вынясення судовых пастаноў і прыгавораў збіраўся гарадскі суд з войта і чатырох лаўнікаў, якіх таксама выбіралі мяшчане. Для пастаяннай работы магістрата і вайтоўска-лаўнічага суда была пабудавана ратуша. Войт прымаў прысягу на вернасць гораду і змагаўся за яго інтарэсы.
Акрамя рады і лавы, як асобны орган самакіравання ў Капылі павінен быў функцыянаваць інстытут прысяглых мужоў (ці паспалітых) у складзе 20 чалавек. Згодна з прывілеем, прысяглыя мужы Капыля павінны былі на свята абразання Іісуса Хрыста (1 студзеня) прадставіць уладальніку горада па два кандыдаты на кожную пасаду: прывілей гаворыць пра двух бурмістраў, чатырох радцаў, а таксама войта. Вышэй адзначанымі кандыдатамі маглі стаць толькі добрасумленныя мяшчане Капыля, якія мелі зямельную ўласнасць у горадзе і былі дасведчанымі ў праве, г. зн. для заняцця кіруючай пасады ў горадзе чалавеку трэба было мець нерухомую маёмасць і пэўны ўзровень адукацыі. 3 прадстаўленых двух кандыдатаў на адну пасаду ўладальнік горада Багуслаў Радзівіл выбіраў аднаго і зацвярджаў яго на дадзеную пасаду. Права такога выбару і зацвярджэння прывілеем надавалася як непасрэдна ўладальніку горада, так і яго намесніку ці спецыяльна дэлегаванай уладальнікам для гэтай мэты асобе.
Выбары: што было далей?
Пасля ажыццяўлення такога выбару і зацвярджэння намеснік ці спецыяльна прызначаны чалавек павінен быў напярэдадні свята святой мучаніцы Агнэшкі (г.зн. перад 21 студзеня, а зыходзячы з наступнага зместу прывілея, можна сцвярджаць, што прапаноўвалася дата 19 студзеня) абвясціць аб зацвярджэнні абраных на адпаведныя пасады. Дадзенае паведамленне, безумоўна, неабходна было рабіць перад мяшчанамі горада. Адразу пасля такога абвяшчэння зацверджаныя на пасаду ў прысутнасці той асобы, якая абвяшчала дадзеную інфармацыю, павінны былі прынесці прысягу аб слушным і старанным выкананні.
Пасля ўступлення ў пасаду войт, бурмістры і радцы павінны былі сабрацца «на трэці дзень, на заўтра пасля свята св. Агнэшкі» (г. зн. 22 студзеня) і «большасцю сваіх галасоў» выбраць чатырох лаўнікаў і дванаццаць чалавек «з паспольства» — відаць, на пасады прысяглых мужоў. Адсюль вынікае, што войт, бурмістры, радцы, лаўнікі выбіраліся і займалі сваю пасаду на працягу аднаго года.
Якія асаблівасці мела служба ў магістраце?
Было шмат нюансаў. Магістрат адказваў за кожны пенядзь і грош, даваў справаздачу па ўсіх фінансах. І бурмістры, і радцы часта нешта будавалі за свае грошы, а грамада потым вырашала, ці неабходныя былі гэтыя расходы. Гэта была рызыка: можна было нешта пабудаваць і застацца без грошай. Калі гаварыць сучаснай мовай, мэр горада даваў грошы са сваёй кішэні. А горад потым вяртаў яму гэтыя грошы. Таму многія не хацелі ісці на гэтыя пасады. Шмат засталося папер, дзе запісана, што чалавек не хоча быць службоўцам. І за гэта ён дае грошы, напрыклад, на будаўніцтва маста — каб яго больш не турбавалі. Нават адкупляліся ад гарадскіх пасад! Але было і адваротнае: многія заможныя сем’і спецыяльна вучылі дзяцей за мяжой, каб яны потым вярталіся і прыносілі карысць гораду, служылі яму.
[caption id="attachment_59870" align="alignright" width="300"]
■ Багуслаў Радзівіл (1620-1669 гг.), уладальнік Капыля[/caption]
Ці плацілі чалавеку за працу ў магістраце грошы?
Цікава, але адзіная з асоб гарадскога самакіравання ва ўсіх гарадах, якая атрымлівала плату за сваю працу, — гэта кат. Прычым плата была грашыма. Яшчэ кат атрымліваў боты і спецыяльнае адзенне. Чальцы магістрата — бурмістры і г.д. — як правіла, заробку пастаяннага не мелі. Звычайна службоўцы магістрата жылі за кошт грошай, якія ім давалі за вырашэнне судовых спраў. За кожную справу плацілі пэўную суму, якая падзялялася паміж чальцамі магістрата. Трэцюю частку звычайна давалі войту. Дзве траціны дзялілі астатнія. Таксама атрымлівалі грошы за ўнясенне ў кнігі розных актаў і за тое, што давалі выпіс.
Да таго ж войту давалі дзве валокі зямлі, за якія ён не плаціў падаткаў. У некаторых месцах давалі вёскі.
Які ўплыў МП мела на гандаль?
Улічваючы важнасць для развіцця Капыля гандлёвай і рамесніцкай дзейнасці, прывілей замацоўваў права ўладальніка горада даваць згоду на стварэнне купецкіх і рамесніцкіх цэхаў, зацвярджаць іх статуты, прычым агаворвалася, што капыльскім цэхам у іх дзейнасці надаюцца такія ж правы, як і цэхам у дзяржаўных гарадах і мястэчках.
Дакумент утрымліваў традыцыйныя для прывілеяў такога зместу палажэнні аб устанаўленні вольнага гандлю падчас таргоў і кірмашоў. Так, штотыднёвыя таргі для Капыля прызначаліся на пятніцу. Вялікі кірмаш павінен быў адбывацца раз на год і пачынацца ў «сорак першую пятніцу» паводле грыгарыянскага календара. Прадугледжвалася, што ён будзе адбывацца на працягу аднаго месяца. Гандаль у гэтыя дні павінен быў пачынацца «па знаку ратушнага звону і па гэтаму ж знаку заканчвацца і завяршацца». Гандлёвыя аперацыі як падчас таргоў, так і падчас кірмашу павінны былі праходзіць згодна з агульнадзяржаўнымі нормамі і традыцыямі: на іх маглі прысутнічаць як купцы, жыхары Капыля, Капыльскага княства, ВКЛ, так і замежныя купцы, якія маглі ажыццяўляць розныя гандлёвыя аперацыі — «прадаваць, купляць, абменьваць і гандляваць любымі рэчамі і таварамі ды заключаць любыя дазволеныя і прыстойныя дамовы»; ад гандлёвых аперацый не плацілася ніякіх дзяржаўных падаткаў. Прывілей згадваў і пра крамы на Рынкавай плошчы, і пра гарадскую вагу, якая была ўзаконенай і афіцыйнай. Спецыяльны гарадскі служачы ўзважваў тавары.
Што такое цэх, і якое значэнне ён меў?
Важным суб’ектам горада з магдэбургскім самакіраваннем быў цэх — супольнасць рамеснікаў, згуртаванне мяшчан, аб’яднаных адной ці роднаснымі прафесіямі. Напрыклад, у Капылі існавалі шаўцы «чорнай работы», якія выраблялі простыя боты для асноўнай масы гараджан, і шаўцы «саф’яннай работы» — для шляхты і багатых мяшчан. У падатковай квітанцыі 1648 года пералічана 8 мяснікоў, 15 пекараў і перакупшчыкаў і 22 «рамеснікі розныя».
Кожны цэх сачыў за якасцю вытворчасці — ён яе гарантаваў сваім кляймом. Унутры горада прадукцыя цэхаў прадавалася без падаткаў. Цэхі таксама выконвалі функцыю сацыяльнага забеспячэння. Хавалі памерлых братоў за цэхавыя грошы. Падтрымлівалі ўдоваў, сірот. Дапамагалі шпіталям для калек і састарэлых. Займаліся выхаваннем дзяцей і дарослых. Цэхі давалі пачатковую прафесійную адукацыю. Спачатку чалавек рабіўся вучнем, потым чаляднікам, падмайстрам, затым майстрам. І ўсе яны падпарадкоўваліся магістрату. Цікава, што за кожнай сотняй ці рамесніцкім цэхам быў замацаваны свой кавалак сцяны ці мост. І горад за рамонт мастоў, грэбляў меў права збіраць падаткі з кожнага, хто ўваходзіў у горад. Таму вялікаму княству было выгаднае магдэбургскае права: гарадская гаспадарка трымалася сама, не патрабавала выдаткаў ад дзяржавы.
Якія пакаранні былі прадугледжаны магдэбургскім правам?
Магдэбургскае права даволі жорсткае. Чвартаванне, спаленне і гэтак далей. У кожным горадзе былі каты. Гэта была сапраўдная прафесія ў той час. Безумоўна, цэху не было, аднак вучыліся. Таму пакаранне тых часоў — «кваліфікаванае» пакаранне, ажыццявіць якое мог толькі кваліфікаваны майстар.
Але звычайнае пакаранне — прывязаць да ганебнага слупа на рынкавай плошчы. Да яго прыкоўвалі ланцугом і секлі пастронкамі — лейцамі, білі палкамі. Таксама дадавалі царкоўнае ці касцёльнае пакаянне: чалавек павінен быў крыжам ляжаць на цвінтары ўсю абедню ці імшу і павінен быў даць пэўную колькасць воску на свечкі ў царкву.
Якім жа быў Капыль у XVII стагоддзі?
Паводле навуковага даследвання, зробленага пісьменнікам, публіцыстам Мікалаем Марозам, суіскальнікам Гро-дзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Я. Купалы, замак да гэтага часу паступова прыходзіць у заняпад і ў канцы XVII ст. уяўляе сабой феадальную сядзібу без істотных умацаванняў. Цэнтрам Капыля ў XVII—XVIII стст. быў рынак — сучасная плошча Леніна. Першая кватэра рынку займала паўднёва-заходні бок сучаснай плошчы Леніна. Акрамя мяшчанскіх і шляхецкіх дамоў, на ёй размяшчалася плябанія кальвінскага збору.
На паўднёва-ўсходняй частцы сучаснай плошчы Леніна структураўтваральнымі элементамі з’яўляліся драўляныя будынкі каталіцкага касцёла, вядомага з 1439 г., і кальвінскага збору, збудаванага ў першай палове XVII ст.
Буйнейшай вуліцай Капыля XVII—XVIII стст. была Пясецкая (зараз Жылуновіча). Сваёй назвай яна абавязана гандлёвай дарозе на мястэчка Пясочнае, што адыходзіла ад гэтай вуліцы. Другой па велічыні была вуліца, што ў XVII—пачатку XVIII ст. насіла назву Ходзькаўскай, альбо Спаскай (зараз Савецкая, ад плошчы Леніна да Савецкага завулка). Ад рынку ў бок замка, у лог, стромка спускалася вуліца Лаговая (сёння Замкавая ад пл. Леніна да Мажы). У XVI—XVII стст., калі замак выконваў адміністрацыйна-судовыя функцыі, яна мела вялікае значэнне ў гарадской планіроўцы.
Інвентары XVII—XIХ стст. захоўваюць пералік сельскагаспадарчых надзелаў, якімі карысталіся капыляне. Сярод іх узгадваюцца валокі старыя (на правым беразе Мажы) і новыя (на левым беразе Мажы), гуменіцы, агароды, палі, сенажаці з такімі назвамі, як Казакоўшчына, Салуянаўшчына, Яцкоўшчына, Засценак, Пікулёўшчына, Вялікая і Малая Байкоўшчына, Шусціна, Салаўёўшчына, Грыцава гара (тут месціўся пляц залажэння Барысаглебскай царквы), Падзамча, Клебаншчына, Каменшчына, Старына, Рэпішкі, Крыніца, Русанкі, Круглы поплаў, Глыбокі лог, Горкі, Падмажа, Звярыная яма, Грэбелька, Аножкі, Княжне балота, Шылніч-кут. Большасць гэтых земляў зараз знаходзіцца пад гарадской забудовай.
Планіроўка цэнтральнай часткі мястэчка амаль нязменна захавалася да сярэдзіны ХХ ст., а развіццё паселішча ў ХІХ—першай палове ХХ ст. ішло за кошт забудовы земляў былых сельскагаспадарчых надзелаў. Вуліцы, па якіх сёння ходзяць капыляне, маюць чатырохсот-пяцісотгадовую гісторыю.
Пры падрыхтоўцы матэрыялу выкарыстаны публікацыі з кніг «Памяць. Капыльскі раён», «Капыль: гісторыя горада і рэгіёна», а таксама навуковыя даследаванні кандыдата гістарычных навук Сяргея Странкоўскага.
Падрыхтавала Дзіяна ТКАЧЭНКА
■ Казимир Малевич[/caption]
Передо мной книга Игоря Малевича «Восхождение на крест судьбы» (автор передал ее в музей, подписав для земляков). Факт за фактом, и для меня все сошлось в Копыле. Но сначала про Игоря Малевича.
Профессор, доктор физико–математических наук, действительный член Академии МАИТ, МИА, МАГУ. Дипломат. Писатель. Сын Александра Малевича, внук копылянина Павла Малевича — родного брата Казимира Малевича. Вернись Игорь Александрович в Минск из командировки в Нью-Йорк в 1977 году, а не в 1978, и весь архив, который в конце 1935 года начал собирать его отец Александр Павлович, остался бы цел, и сегодня большинство фактов, представленных в книге, имели бы документальные доказательства. Если бы… А так сегодня только яркие воспоминания Игоря Малевича из детства и то, что уцелело из выброшенного в подвал после смерти дяди (брата отца, отец погиб во время войны). Но и этого достаточно: сам Казимир в своих весточках родне в Копыль писал: «Это я, Казимир. Я, ваш Казимир Копыльский. Сын Степана Хитрого. Сын Степана-Северина» (эти письма всегда лежали в белой тряпочке за иконой в доме деда Игоря Александровича — Павла, проживавшего в Копыле. Вместе с семейными фотографиями во время войны их прятали в земле). Наш земляк Петр Петрович Малевич, участник Великой Отечественной войны, рассказывал, что он знал Малевичей-Хитрых и в детстве вместе с нашим земляком писателем Степаном Александровичем пас коров у Павла Малевича. По его словам, Хитрые жили на улице Кокоричской — современной улице Максима Горького — около гимназии. Он даже указывал на дом, который принадлежал Марии Павловне Шкирич (в девичестве Малевич) — дочери Павла, племяннице Казимира (дом этот сохранился). А она работала главным бухгалтером районной газеты «Слава працы». Сколько она смогла рассказать и рассказала бы в свое время Григорию Наумовичу Швецу и Борису Константиновичу Богдановичу, но имя Казимира Малевича было тогда в запрете, а его искусства не существовало.
[caption id="attachment_59864" align="aligncenter" width="580"]
■ Троллейбус в Витебске, расписанный по эскизам К. Малевича и Н. Коган[/caption]
[caption id="attachment_59865" align="aligncenter" width="580"]
■ К. Малевич «Жницы», 1929 г.[/caption]
Впервые выставка картин Казимира Малевича прошла в Русском музее в Ленинграде в 1988 году, где прозвучало название белорусского города Копыль. Автор книги пишет, что сам художник о своей родине говорил еще в далеком 1927 году на лекциях в берлинском Бау-хаусе. Вот поэтому сегодня в официальных источниках уже можно встретить утверждение, что наш Копыль — родина автора «Черного квадрата». А Игорю Малевичу обо всем сообщила бабка Ульяна, копыльская по матери, которая знала все и про всех. Любила она рассказывать и про своего свекра Степана-Северина (отца Казимира и Павла). Он служил десятником у Северина Мержеевского, владельца имения в Грозово, был предан хозяину и даже имя свое изменил на Северин. За участие в восстании К. Калиновского он вынужден был скрываться вместе с семьей сначала по копыльским фольваркам, потом вспомнил про Пархомовку, украинское село, где жили белорусы. Уезжали с годовалым Казиком на руках, оставив Павла в Копыле у родни. Придумана была и новая история для семьи. Целых 10 лет на чужбине, в тоске и страхе. Я смотрю на фото с домом Малевичей в Пархомовке. Ведь надо же, вместе с материалом о нашем земляке Василии Мешечке, погибшем над Пархомовкой (об этом я писала в газете «Слава працы»), есть материал о самом селе и его достопримечательностях. Среди них фото дома, в котором жила семья управляющего на сахарном заводе Северина Малевича. Есть и воспоминания рабочего по фамилии Дубинка, который учился с сыном управляющего Казимиром в пятиклассном сельскохозяйственном училище с 1890 по 1895 г. и видел его «художества». Позже семья вернется в Копыль. Северин станет старостой «кравецкого цеха». Казик будет размалевывать копыльские заборы… А затем его «отпустят в мир», и он уедет в Киев, чтобы больше никогда не вернуться. И только письма с намеком, что это от него: «Это я, Казимир Копыльский» будут приходить на родину. Участью его старшего брата Павла будет жить и работать на своем куске земли между Копылем и Кокоричами. Существует легенда, что во время Первой мировой войны между боями Казимир Малевич на льняных полотнах (благо их было много на военных складах) делал зарисовки о военных событиях и рулонами отправлял по почте родным в Копыль. Если так, где они? Что еще хранишь ты, копыльская земля? Или все исчезло неспроста из того подвала в Минске? Тогда куда?
[caption id="attachment_59862" align="aligncenter" width="580"]
■ Дом Малевичей в Пархомовке[/caption]
Отец Игоря Малевича — редактор довоенной газеты «Сталинская молодежь» — Александр Павлович, который собирал все, что было связано с его дядей Казимиром Малевичем, погиб во время Великой Отечественной войны. Материал продолжил собирать его брат Дмитрий Павлович — редактор газеты «Сельская жизнь». После его смерти весь архив из-за ненадобности был выброшен в подвал. Тогда Игорь Малевич был в зарубежной командировке. Вернувшись через год, он отыскал только крохи.
С 23 августа 2016 года в Витебске начали курсировать два трамвая и троллейбус, расписанные по эскизам, созданным почти 100 лет назад «Утвердителями НОВого ИСкусства (объединение УНОВИС) Ниной Коган и Казимиром Малевичем. Внутри транспорта — информация о знаменитой художественной школе.
Валентина ШУРАКОВА,
директор Копыльского районного краеведческого музея 
На Копыльщине начинали свою партизанскую деятельность генерал-майор Михаил Петрович Константинов и майор Филипп Филиппович Капуста, которые позднее стали легендарными военачальниками. Здесь действовали подпольные райкомы партии и комсомола, которые направляли действия народных мстителей. Борьбу с оккупантами на территории района вели партизанские бригады: 12-я кавалерийская имени И.В. Сталина, 27-я имени В.И. Чапаева, 32-я имени М.И. Калинина, 95-я имени М.В. Фрунзе, 225-я имени А.В. Суворова, имени К.Е. Ворошилова и 300-я имени К.Е. Ворошилова, 200-я имени К.К. Рокоссовского, «Во имя Родины», различные партизанские отряды, среди которых — имени Щорса, Чапаева, Дунаева, Дзержинского и многие другие.
В летопись копыльских партизан навсегда вошел бой около деревни Великая Раевка. Золотом вписан в историю героической борьбы с захватчиками и бессмертный подвиг 18-ти комсомольцев-партизан во главе с командиром взвода Викентием Дроздовичем около деревни Лавы.
29 июня 1944 года партизаны 27-й бригады имени Чапаева в ходе боя за освобождение Копыля разгромили гарнизон противника (около 700 солдат и офицеров) и удерживали городской поселок и участок железной дороги Слуцк─Барановичи до прихода Красной Армии. 1 июля 1944 года в ходе Минской наступательной операции Копыль был освобожден войсками 1-го и 2-го Белорусских фронтов во взаимодействии с 27-й партизанской бригадой имени В.И. Чапаева.
За время оккупации в Копыле и районе погибли 2915 человек. На фронтах за Родину сражалось много жителей.
Не прекращала свою деятельность и районная газета «Калгаснік Капыльшчыны». Она издавалась с августа 43-го до самого освобождения от немецко-фашистских захватчиков. В условиях оккупации было выпущено 63 номера — 34 000 экземпляров. Газету отправляли в немецкие гарнизоны Слуцка, Узды, Несвижа, Клецка и Греска.
Среди уроженцев района — 11 Героев Советского Союза: Иосиф Маркович Максименя, Викентий Иосифович Дроздович, Игнатий Игнатьевич Козловский, Адам Брониславович Лещинский, Владимир Александрович Наржимский, Арсентий Алексеевич Нечаев, Александр Иванович Радкевич, Александр Григорьевич Толпеко, Александр Маркович Гриб, Евгений Иванович Красуцкий, Николай Васильевич Ромашко.
Память о погибших увековечена в обелисках, установленных как в самом городе, так и на территории района. 
■ Николай Максименя с портретом своего отца-Героя[/caption]
О судьбе героев мы чаще всего узнаем из книг. Наверное, поэтому они остаются для нас какими-то далекими, лишенными обычной человеческой судьбы людьми.
— Что я могу рассказать об отце? — ответил вопросом на нашу просьбу поделиться воспоминаниями. сын Иосифа Максимени Николай. — И так написано уже много.
Действительно, написано много. И все же… И все же мы встретились с Николаем Иосифовичем, чтобы благодаря его воспоминаниям Герой стал для нас обычным человеком.
— Отец был добрым человеком. Люди его уважали, — вспоминает Николай Иосифович. — Происходил он из обычной крестьянской семьи. Окончил четыре класса школы, потом работал в сельском хозяйстве. В рядах Рабоче-крестьянской Красной Армии служил с 1934 по 1937 годы. После увольнения в запас вернулся в родной колхоз. А в 1939 году его снова призвали на службу в армию и направили на Карельский перешеек, где в это время шли боевые действия и где в скоре он получил звание Героя Советского Союза. Мама рассказывала, что, когда началась Великая Отечественная война и отец ушел в партизаны, в деревню приехали полицаи. Откуда-то им стало известно, что здесь живет семья Героя. Враги получили приказ расстрелять маму и совсем маленькую Светланку. Но полицай, который приводил приказ в исполнение, оказался человеком добрым и… выстрелил в стену…
Я родился в 1950 году. К этому времени в семье уже подрастали девятилетняя сестра Светлана и четырехлетний брат Иван. Нас, детей, отец очень любил. Из разных поездок обязательно возвращался с гостинцами. Вместе с отцом мы ходили на рыбалку. Когда он уже работал в лесничестве, часто брал меня с собой в лес, и я помогал ставить столбики. Несмотря на свою доброту, дисциплину в семье держал отменную. Однажды ему стало известно, что я пробовал курить. Да какое там курить — просто оказался не в то время не в том месте! Но воспитательная работа со мной была проведена.
О войне отец ничего не рассказывал. И, только встречаясь с участниками войны, вспоминая события, плакал. У него на всю жизнь осталось ранение: в руке было отверстие, в которое проходил карандаш.
После войны в одной семье из нашей деревни умерли родители. Дети остались сиротами. Старшую Глафиру мои отец с матерью удочерили и воспитывали как родную.
Совсем недавно сердце 82-летней Черникович Глафиры Савельевны перестало биться, но всю жизнь она с теплотой вспоминала людей, подаривших ей детство.
Николай Иосифович никогда не хвастался тем, что его отец — Герой Советского Союза. Не знали об этом в армии (а служил он в Германии — охранял знаменитую Берлинскую стену), не знали и в Минской специальной средней школе милиции МВД СССР имени М.В. Фрунзе, где он получал образование. Но всегда об этом помнили в семье. В годовщины рождения и смерти Героя собирались на кладбище. Своим сыном Иосиф Маркович мог бы гордиться: Николай Иосифович Максименя честно и добросовестно нес службу в рядах МВД, за что в 1990 году ему было присвоено звание «Заслуженный участковый инспектор».
Диана ТКАЧЕНКО
Фото автора
