Звычаі і абрады менавіта Міншчыны, прадстаўленыя ў кнізе ”Традыцыйныя мастацкая культура Беларусаў” (стыль напісання ад першай асобы захаваны), дазваляюць пазнаёміцца з каляндарнай абраднасцю ці не ўсёй Беларусі.
Прыкметы, традыцыі і абрады Масленіцы
Масленічны тыдзень дзяліўся на два перыяды. Першыя тры дні называліся вузкай Масленіцай, у гэты час можна было займацца гаспадарчымі працамі. А з чацвярга пачыналася шырокая Масленіца, калі працаваць строга забаранялася. У кожнага дня свята было сваё імя.
Панядзелак – сустрэча
Гаспадыні пачыналі падрыхтоўку да свята. Рабілі розныя стравы і пяклі бліны, пры гэтым прыпявалі. “На Масьленіцу ўсягда пяклі блінэ, дажа ў песьні пелася:
Як на масьленай нядзелі,
Бліны жараны ляцелі,
Ой, бліны мае, бліны,
Ой, бліночкі мае”. (Еўдакія Хвошч, 1925 г.н., в. Вялікая Ліпа, Нясвіжскі раён).
Першы блін не з'ядалі, а аддавалі дзецям, жабракам, сіротам, удовам з просьбай памянуць памерлага сваяка або пакідалі на магіле.
Маладыя замужнія жанчыны адпраўлялася ў бацькоўскі дом, затым у госці прыходзілі і сваты. Бацькі абмяркоўвалі час і месца масленічных гулянняў.
У панядзелак рабілі таксама пудзіла Масленіцы, якое вазілі ў санках па вуліцах.
Аўторак – зайгрышы
У аўторак ладзілі агледзіны нявест. Час для агледзін выбіралася невыпадкова. Усе абрады на Масленіцу, па сутнасці, зводзіліся да сватаўства, каб на Чырвоную горку згуляць вяселле.
Катане на конях, з гор, гушканее на арэлях у першую чарку мела на мэце забеспячэнне ўлетку добрага ўраджаю льну: “Запрагалі коней ў длінныя санкі і езьдзілі на конях, каб лён быў даўжэйшы” (успамінае Софья Крупец, 1929 г.н., в. Скамарошкі, Стаўбцоўскі раён).
Серада – ласунак
У гэты дзень зяць прыходзіў да цешчы на бліны. У дом жанчына запрашала і іншых гасцей. Але муж дачкі быў самым галоўным.
“Бліны пяклі, хто якія: і з мукі, і з картошкі”. (Соф’я Путрык, 1927 г.н., в. Клінок, Чэрвенскі раён).
Чацвер – разгуляй
Самым урачыстым днём масленічнага тыдня быў чацвер, які на Міншчыне называлі Улас, Аўлас, Масьлены чацвер, уласё, асабліва, калі на гэты тыдзень прыпадаў дзень свяшчэннамучаніка Уласія (24 лютага). У народзе святы Уласій лічыцца апекуном свойскай жывёлы.
Менавіта ў чацвер пачыналіся гасцяванні, гулянні, танцы. катанні, святочныя вячоркі моладзі. Усе работы спыняліся. У вёсках разводзілі вогнішчы і скакалі праз агонь, каб той забраў усе беды і хваробы. Дзяўчаты вадзілі карагоды і спявалі песні, хлопцы каталіся на конях, ладзілі кулачныя баі і штурмавалі снежныя мястэчкі.
Прыгожае відовішча ўяўлялі сабой масленічныя катанні моладзі, калі хлопцы ехалі на самых лепшых конях, навыперадкі, стараліся адзін перад адным паказаць сваю ўдаласць. Выезд суправаджаўся несціханай мелодыяй званочкаў і шархуноў, святочная збруя была ўпрыгожана меднай фурнітурай, вазкі ўнутры высланы кажухамі і прыгожымі разнакаляровымі тканымі посцілкамі, ў кожным з іх сядзелі па-святочнаму апранутыя хлопцы і дзяўчаты, у некаторых – музыканты. Моладзь з песнямі і музыкай ездзіла на вечарынкі ў суседнія вёскі.
Пятніца – цешчыны вячоркі
Цешча і яе радня ідуць у госці да зяцю і дачцэ на бліны. Лічыцца, чым больш цешча з'есць бліноў, тым шчаслівей будзе год у маладой сям'і. Пасля багатай трапезы ўсе зноў адпраўляюцца на вуліцу для гульняў і зімовых забаў.
Субота – залоўкіны вячоркі
Нявесткі запрашалі ў госці сваячак мужа, сябровак і дарылі ім падарункі.
Не пакідалі на Масленіцу без увагі і бабку-павітуху. Жанчыны ішлі да яе ў госці, пасля пачастунку ўрачыста выводзілі з хаты і, упрогшыся ў сані, вазілі бабку па вёсцы з шумам, смехам, крыкамі і песнямі, пад груканне качалкі па пустым вядры. Сама павітуха і ўсе астатнія лічылі гэта вялікім гонарам, праяўленнем павагі да яе: “Запрагаюць каня ў сані, на сані ставяць скрыню, пакрываюць хусткай тарноўкай, рабілі такі шацёр на чатырох палках і каталіся па вёсцы. Унукі ідуць на Масьленку ў госці да бабкі-павівалкі. Каждая ўнучка нясе падарак. Бабка робіць застолле. Тады запрагаюць каня, скрыню ставяць на сані, за сані прывяжуць санкі, за санкі – начоўкі. Бабку пасадзяць у начоўкі, катаюць. Пелі бабы, прытанцоўвалі:
Бабка мая, любка мая,
Хто б цябе ўзяў, каб не я”. (Лідзія Ясючэня, 1923 г.н., в. Вуглы, Капыльскі раён).
Нядзеля – праводзіны
Даравальная нядзеля была кульмінацыяй масленічнага тыдня. Усе хадзілі адзін аднаму ў госці і прасілі прабачэння за крыўды і грахі, нанесеныя за год непрыемнасці.
У гэты дзень таксама было прынята наведваць могілкі і ў гонар памерлых сваякоў ладзіць памінальныя абеды. Да продкаў ставіліся з асаблівай павагай і асцерагаліся гневіць. Іх абавязкова запрашалі за стол падзяліць сямейную трапезу. Пасля рэшткі ежы спальвалі, а кубкі і лыжкі старанна мылі.
Праводзілі зіму спаленнем пудзіла Масленіцы, то ёсць сімвалічнымі пахаваннямі. У вогнішча кідалі таксама памінальную ежу – бліны, яйкі, аладкі. Затым попел збіралі і рассыпалі па палях. Верылі, што гэта прынясе добры ўраджай.
Адначасова з провадамі зімы заклікалі вясну: “Вясну пачыналі сьпяваць на Масьленку. Коні запрагуць, пасядуць у павозку ўзрослыя, едуць па сёлах і пяюць: вясну ўстрэчаюць, а зіму праважаюць” (Александрына Шакура, 1914 г.н., в Стараселле, Крупскі раён).
10 прыкмет што нельга рабіць на Масленіцу і можна
- Птушкі заспявалі ў Масленіцу-чакай добрыя навіны.
- Чым больш на стале бліноў і розных страў, тым шчасней будзе год.
- Незнаёмы пастукаў у дзверы-добрую вестку прынёс.
- Нельга ёсць з посуду з расколінамі і сколамі, інакш у жыцці будуць адны непрыемнасці.
- Не варта адпраўляцца ў доўгі падарожжа, узнікнуць непрадбачаныя цяжкасці.
- Забаранялася ў шырокую Масленіцу цяжка працаваць, рабіць уборку ў доме і сціраць, так як гэта лічылася вялікім грахом.
- Не дазвалялася ў свята сумаваць і плакаць-так увесь год пройдзе.
- Дрэнны прыметай было адмовіць каму-небудзь у дапамозе-навлечешь на сябе вялікія бяды.
- Лепш не сварыцца і лаяцца ў свята – памірыцца будзе вельмі складана.
- Не варта стрыгчы валасы, так як можна лёс свой пакараціць.
Прыкметы на Масленіцу пра надвор'е
- Задаждзіла – да ранняй вясны, пайшоў снег – зіма яшчэ затрымаецца.
- Раніцай сонечна, а ўвечары непагодлівае – да пераменлівым надвор'і да лета.
- Галубы ў лужыне купаюцца – хутка стане цяплей.
- Трава пачала прабівацца – да добрага ўраджаю.
- Мароз ударыў – вясна і лета чакаюць цёплыя.
- Шмат ледзяшоў з даху звісае – чакай багаты ўраджай.
- Дождж пайшоў – летам будзе шмат грыбоў.
- Снег дрэвы пакрыў – ягады і яблыкі вырадзяцца.
- Шмат ледзяшоў на дахах – добры знак для новых пачынанняў і спраў.
- Дождж у святочныя дні абяцае добры ўраджай грыбоў.
Комментарии