■ Каля выставы - юныя краязнаўцы[/caption]
На выставе «Славутая гісторыя і дзень сённяшні», прысвечанай сталічнаму рэгіёну, прадстаўлены кнігі па гісторыі вобласці, Рэспублікі Беларусь і шмат іншага.
Цыкл выстаў «2018 — Год малой радзімы» складаецца з трох этапаў: на першым этапе наведвальнікі ўстановы знаёмяцца з агульнымі звесткамі пра наш населены пункт. Тут прадстаўлена папка «Цімкавічы: гісторыя і сучаснасць», у якой змешчана інфармацыя пра вёску.
Другі этап — выстава «Знай нашых». Гэта інфармацыя аб знакамітых земляках: Кузьме Чорным; Герою Савецкага Саюза гвардыі капітане Наржымскім У.А.; пісьменніку, прафесару, доктару філалагічных навук, беларускім літаратуразнаўцу Бельскім А.І.; былым дырэктару мясцовай сярэдняй школы, якой за плённую педагагічную працу ў 1957 годзе прысвоена званне Заслужанага настаўніка БССР і якая за добрасумленную працу была ўзнагароджана ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны» і іншым, Раманенцы З.І.; галоўным рэдактару часопіса «Алеся» (1972 – 2000) Карпенцы М.І. і яшчэ добрым дзясятку знакамітых цімкаўлян.
Пры абзоры выстаўленых матэрыялаў акцэнт робіцца на яшчэ адну знакамітую нашу зямлячку Кунцэвіч С.А. Менавіта Соф’я Адамаўна — адна з гераінь кнігі С. Алексіевіч «У вайны не жаночае аблічча». Жанчына-легенда, якой лёс наканаваў прайсці алею славы і перажыць пакуты голаду, страту мужа, сямі любімых братоў і сясцёр, бацькоў. Другога мая 1945 года асколкам асфальту яна напісала на сцяне рэйхстага: «Я прыйшла ў Берлін, каб забіць вайну». Акрамя медаля Флорэнс Найцінгейл, на лацкане пінжака Соф’і яшчэ шмат узнагарод: «За ўзяцце Берліна», «За абарону Каўказа», «За вызваленне Варшавы»… На вайне лейтэнант медыцынскай службы Соф’я Кунцэвіч была тры разы паранена і два — кантужана. Яна двойчы перажыла клінічную смерць. Пра жыццё знакамітай зямлячкі ў бібліятэцы распрацаваны сцэнарый і зроблена прэзентацыя.
На аснове матэрыялаў і экспанатаў школьнага краязнаўчага музея калектывам і навучэнцамі школы была распрацавана праграма дзейнасці віртуальнага музея, накіраваная на рашэнне праблемы выхавання патрыятычных і духоўна-маральных якасцей асобы навучэнцаў. Актыўнымі ўдзельнікамі стварэння і папаўнення матэрыялаў на старонках музея з’яўляюцца навучэнцы сярэдняга звяна нашай школы.
Наш музей — гэта макет хаты пачатку ХХ стагоддзя. Ён дазваляе нам перанесціся ў мінулае і ўзгадаць, у якіх умовах жылі нашы прадзеды, чым яны займаліся.
А віртуальны музей складаецца з наступных раздзелаў: «Сялянская хата», «Вышыўка і ткацтва», «Прылады працы і быту», «Сакральны свет беларусаў», «Святочна-абрадавы каляндар», «З гісторыі вёскі Бучаціна», «Экскурсія па музеі», «Этнаграфічны слоўнік».
Раздзел «Сялянская хата» змяшчае ў сабе два падраздзелы — «Чырвоны кут» і «Кут гаспадыні». «Чырвоны» кут (покуць) — найбольш шаноўнае і пачэснае месца ў хаце, якое звычайна было звернута на поўдзень ці ўсход, размяшчалася на супрацьлеглым баку ад печы. На покуці развешвалі абразы, убраныя вышытымі ручнікамі, пучкі асвечаных у царкве жытнёвых каласоў i траў. Экспанаты, якія выстаўлены ў «Куце гаспадыні», сведчаць аб занятках жанчыны таго часу. Шукаючы матэрыял для раз-дзела, дзеці выявілі, што работа гаспадыні не была такой цяжкай, але працавала жанчына вельмі многа: акрамя іншага, яшчэ і прала і ткала вечарамі, часам пад акном пры святле месяца. Нездарма была такая прыказка: «Гаспадар трымае адзін вугал у хаце, а гаспадыня — тры».
У раздзеле «Вышыўка і ткацтва» мы назіраем саматканыя ручнікі, посцілкі, абрусы. Вышыўка і ткацтва з’яўляюцца вельмі важнымі відамі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
На старонцы «Прылады працы і быту» нашага віртуальнага музея можна бачыць самыя розныя прылады земляробчай працы. Сярод іх — драўляныя вілы, рыдлёўка, шуфель, драўлянае кола, цэп. У кожнай хаце мелі месца ночвы, ступа, прас, кашы і карабы. Не адно стагоддзе круціцца ганчарны круг, адорваючы людзей цудоўнымі глінянымі вырабамі.
Беларус заўсёды прытрымліваецца даўніх, прадзедаўскіх звычаяў, даўно ўжо забытых іншымі народамі. Свята верыць ён у магічную і сакральную сілу рэчаў, якія ў паўсядзённым жыцці акружалі нашых продкаў на кожным кроку. Раздзел «Сакральны свет беларусаў» сведчыць аб тых рэчах, якім нашы продкі надавалі нейкую магічную, таямнічую сілу. Для нашай мясцовасці гэта акно, грамнічная свечка, лялькі, ручнікі, павук, адзенне і калыскі.
Наведаўшы старонку «Абрадава-святочны каляндар», мы даведваемся, якія святы былі ў нашых продкаў. Многія з іх святкуюць і цяпер, каб прадоўжыць народныя традыцыі.
На старонцы «З гісторыі вёскі Бучаціна» можна даведацца, адкуль пайшла назва вёскі, раскрываецца матэрыял аб жыцці нашых землякоў з 1622 года і па сённяшні дзень. Вось якое існуе паданне. Калісьці ў даўнія часы на левым беразе ракі Волкі пасяліліся плямёны люцічаў, а на правым беразе — плямёны буцічаў. Адсюль і пайшла назва вёскі Бучаціна. У 1874 годзе была пабудавана царква. У прыходзе не было ні адной школы. Толькі ў 1885 годзе ў Бучаціне адкрыліся дзве школы граматы. У першай школе навучаў 20 хлопчыкаў селянін Прахарэня, а ў другой навучаў 11 хлопчыкаў селянін Каленчыц. Заняткі пачыналіся са свята Пакроваў 14 кастрычніка і заканчваліся Благавешчаннем 7 красавіка. Ні ў адной школе не навучаліся дзяўчынкі. У 1908 го-дзе ў Бучаціне было адкрыта народнае вучылішча. Настаўнікамі працавалі дочкі святара Рудакоўскага — Юля і Саша. Сучасны будынак школы ўзведзены ў 1980 годзе. На тэрыторыі вёскі размешчаны: вучэбна-педагагічны комплекс «Бучацінскі дзіцячы сад – сярэдняя школа», Арлікоўскае лясніцтва, Бучацінскі сельскі савет, сельскі дом культуры, сельская бібліятэка, фельдшарска-акушэрскі пункт, пажарна-аварыйны ратавальны пост, аддзяленне сувязі, аддзяленне Беларусбанка, магазін.
Уся інфармацыя аб праекце размешчана на сайце школы www.buchatino.schools.by.
Святлана ЛІННІК,
Алена САНІКОВІЧ,
кіраўнікі педагагічнага праекта 
2 мая 2018 года состоится прямая телефонная линия с начальником УВД Минского облисполкома генерал-майором милиции Александром Александровичем КОВАЛЬЧУКОМ.
Вопросы по профилактике правонарушений в сфере семейно-бытовых отношений можно будет задать с 15.00 до 16.00 по телефону (8-017) 229-09-09. 
К маломобильным группам населения относятся также временно нетрудоспособные люди, беременные женщины, дети в возрасте до 3-х лет, пенсионеры, люди преклонного возраста и другие категории граждан. Для них безбарьерная среда значительно влияет на комфорт и качество жизни.
На Копыльщине, как и в Беларуси в целом, этот вопрос один из самых приоритетных. А значит, данной проблеме уделяется особое внимание. Так, в 2016 году решением Копыльского райисполкома была создана рабочая группа для проведения в районе мониторинга полноты выполнения мероприятий по созданию безбарьерной среды жизнедеятельности для инвалидов и физически ослабленных лиц. В эту группу входят представители социальной сферы — в первую очередь организации и учреждения, заинтересованные в данном вопросе. Не реже двух раз в год проводятся мониторинги по безбарьерной среде по объектам Копыльщины. Так, в один из дней члены группы провели осмотр входов зданий райцентра — были проверены школы, банковские учреждения, учреждения культуры и здравоохранения, магазины. Обращено внимание на пандусы, устройство крыльца, входные и покрашенные лестницы, количество ступеней, их высоту и форму, поручни перил и многое другое. Как пояснила начальник отдела архитектуры и строительства Копыльского райисполкома Екатерина Курочкина, которая является председателем рабочей группы, существует Технический кодекс установившейся практики (далее — ТКП), в рамках которого должны осуществляться данные нормы.
— В городе есть много объектов, которые были построены до появления ТКП, и они не соответствуют теперешним параметрам, — рассказывает Екатерина Николаевна. — Но и к этому моменту многие владельцы и хозяева объектов подошли серьезно, подогнав устройства крыльца под заданные нормы кодекса.
Например, высота ступеньки не должна превышать 15-ти сантиметров — это способствует более легкому преодолению лестницы крыльца. Обязательно нужны поручни, чтобы человек с ограниченными возможностями мог удержаться. До сих пор не во всех местах Копыля установлены пандусы и подъезды к входам (наклон должен быть от 6 до 12 процентов), которые обеспечивают не только заезд для инвалидных и детских колясок, но и вход для пожилых граждан и людей с нарушением опорно-двигательного аппарата. В рабочей группе отметили, что качественно установлены пандусы в Копыльской центральной районной больнице, ЦБУ № 609 филиала № 633 ОАО «АСБ Беларусбанк», ЦБУ № 528 в г. Копыле Региональной дирекции по Минской области ОАО «Белагропромбанк», средней школе № 2, центральной районной аптеке (на снимке). Члены комиссии обращали внимание и на правильную окраску границ ступеней, которые будут видны при слабом освещении инвалидам по зрению, как того требует регламент ТКП.
Как отметила Екатерина Курочкина, некоторые объекты пока не полностью оснащены нужными элементами. Но все, включая государственные организации и индивидуальных предпринимателей, охотно идут на контакт, чтобы город был доступен и удобен для всех.
Павел ШЕИН 
ндарную сваячку: дзяўчынцы было тры гадкі, калі ў 1977 годзе не стала Надзеі Іванаўны.
Афіцыйна
Надзея Іванаўна Букатая была ініцыятарам руху за пераход на інтэнсіўны метад адкорму жывёл, з’яўлялася адной з першых свінарак-тысячніц. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 студзеня 1958 года Н.І. Букатай першай у нашым раёне за выдатныя поспехі ў сельскагаспадарчай вытворчасці было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат». Была ўзнагароджана таксама ордэнам «Знак Пашаны», медалём «За доблесную працу».
Сёння памяць пра яе захоўваюць шматлікія нашчадкі. Сярод іх — дачка Надзеі Іванаўны — Галіна Мікалаеўна Мядзведская, якая жыве ў аграгарадку Пацейкі, а на зіму пераязджае да дачкі ў Чырвоную Дубраву. Жыццёвыя пуцявіны — Мая мама нарадзілася ў 1918 годзе ў Траянаве ў беднай сялянскай сям’і Козелаў, Марыі Іосіфаўны і Івана Вікенцьевіча, — дзеліцца ўспамінамі Галіна Мікалаеўна. — У яе яшчэ была сястрычка Марыя. Мама скончыла пяць класаў і рана пайшла на працу. Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны яна паспела папрацаваць і паляводам у калгасе «Камуніст», і няняй, і выхавальніцай у калгасных дзіцячых яслях, нават і загадвала імі. У 38-м годзе выйшла замуж за настаўніка Мікалая Букатага, які прыехаў на працу ў Пацейкаўскую школу ажно з Магілёўскай вобласці. Праз два гады нарадзілася я. Пачалася вайна. Ледзьве паспеў скончыцца апошні экзамен у таты, як усіх настаўнікаў сабраў дырэктар школы і сказаў, каб яны не заставаліся дома, а выязджалі куды хто можа, бо немцы нікога не пакінуць у жывых. Тату з мамай далі каня з павозкай, і мы паехалі да яго на радзіму, у вёску Старыя Наборкі Клічаўскага раёна. Ехалі доўга. Мама расказвала, што ад той жудасці, якая адбывался навокал, ажно валасы ўставалі дыбам. Людзі ратаваліся як маглі, некуды беглі, мітусіліся. Мы жылі ў бабулі, татавай мамы. У 42-м нарадзіўся брат Міша. А праз год тата памёр ад сухотаў, на якія доўгі час хварэў. Да вайны ён лячыўся, а потым… Вядома ж, ні ежы добрай, ні лекаў не было. У 1947 годзе мама вырашыла вярнуцца на Капыльшчыну. Спачатку жылі ў зямлянцы: хата згарэла ў войну. Бабуля пачала будаваць новую. У гэтым жа годзе я пайшла вучыцца ў школу, а мама ўладкавалася ў калгас «Радзіма» (пазней калгас «Прагрэс») цялятніцай. Яна ішла на працу па два-тры кілометра да фермы, падымалася ў 4 гадзіны раніцы. І гэтак — кожны дзень, у любое надвор’е. Мы калі-нікалі дапамагалі ёй на ферме. А з 51-га года яна працавала ўжо свінаркай. Цяжкія крокі да славы Калгас «Радзіма» моцна адставаў па вытворчасці мяса. Калі ў пачатку 50-х Надзея Іванаўна прыйшла працаваць на ферму, там было 15 свіней. Усё трэба было пачынаць спачатку. Але Букатая працы не баялася. І хутка, дзякуючы таму, што выкарыстала выгульнае ўтрыманне жывёлы, атрымала добрыя вынікі. А ўжо ў 1960 годзе колькасць свіней павялічылася — стала больш за 1000 галоў, мяса сталі атрымоўваць па 50 цэнтнераў на кожныя 100 гектараў сельгасугоддзяў. Галіна Мікалаеўна ўспамінае такі выпадак. Неяк на ферму, дзе працавала Надзея Іванаўна, прыехала супрацоўніца райвыканкама Мядзведзева з нейкай праверкай. Аднак так здарылася, што машына яе недзе затрымалася, і жанчына вымушана была правесці цэлы дзень на гэтай самай ферме. Яна хадзіла за Надзеяй Іванаўнай, назірала за яе работай — і на свае вочы ўбачыла, якая цяжкая праца свінаркі. Супадзенне ці не, але праз нейкі час Букатай Надзеі Іванаўне было прысвоена пачэснае званне Героя Сацыялістычнай Працы. [caption id="attachment_66187" align="aligncenter" width="560"]
■ Першы сакратар ЦК КПСС М.С. Хрушчоў і сакратар ЦК КПСС М.Р. Ігнатаў пасля ўручэння ордэнаў і медалёў сярод узнагароджаных і Герояў Сацыялістычнай Працы Беларускай ССР 23 студзеня 1958 г., г. Мінск. Н.І. Букатая крайняя злева ў трэцім радзе[/caption]
Так, праца жанчын у сельскай гаспадарцы ў той час была вельмі складанай. Каб накарміць свіней, Надзеі Іванаўне прыходзілася ўручную перацягваць вялікія металічныя тачанкі з кормам, якія ўверсе прымацоўваліся да жалезных рэек.
Працоўны дзень Надзеі Іванаўны на ферме не заканчваўся. Як дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання, яна дапамагала людзям вырашаць іх праблемы.
Крыху аб асабістым
— Мама працавала ўсё сваё жыццё, — расказвае Галіна Мікалаеўна. — А на сябе не хапала часу. З-за яе пастаяннай занятасці на ферме нас выхоўвалі бабуля і цётка Марыя, якая так ніколі і не выйшла замуж. Нават уласную хату пабудавала мама толькі ў 61-м годзе. На ўваходзіны прыязджаў шмат хто з кіраўнікоў раёна. Сярод іх завітаў да нас і Сухій Мікалай Андрэевіч, які ў тую пару займаў пасаду старшыні выканкама Капыльскага раённага Савета народных дэпутатаў. А нехта з высокапастаўленых гасцей падарыў вялікі фікус, што доўга рос у нашай хаце.
Усё сваё жыццё Надзея Іванаўна заставалася вясёлай. Яе звонкі голас заўсёды быў чуцён на вясковых вяселлях і святах. Але сама замуж больш не выйшла, нягледзячы на шматлікія прапановы. Пазней яе ўнучку Аксану за вясёлы нораў сваякі так і называлі — «баба Букаціха»: бабуля з дзяўчынкай вельмі пацешна спявалі разам.
Але цяжкая праца не прайшла бясследна: жанчына цяжка захварэла. Каб крыху падправіць здароўе, ёй даволі часта давалі пуцёўкі ў розныя санаторыі Савецкага Саюза. Адна з унучак Алена Міхайлаўна Новік, якая зараз працуе ў Капыльскім райспажыўтаварыстве, успамінае, як васьмігадовай дзяўчынкай часта наведвала бабулю ў бальніцы. Але хвароба перамагла, і 3 верасня 1977 года сэрца Героя Сацыялістычнай Працы Надзеі Іванаўны Букатай перастала біцца. Яна пахавана на могілках у родных Пацейках.
Па-за часам
…Ішоў 1982 год. У бухгалтэрыі калгаса імя Дзяржынскага працавала Таццяна Леанідаўна Бурак, дачка Галіны Мікалаеўны і адпаведна ўнучка Букатай. Па нейкіх справах у калгас прыехаў Сухій Мікалай Андрэевіч, які ўжо ўзначальваў выканкам Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў. Ён зайшоў у бухгалтэрыю, спыніўся і, калі даведаўся, што Таццяна Леанідаўна з Пацеек, узгадаў: у гэтай вёсцы жыла цікавая жанчына Букатая Надзея Іванаўна, і расказаў пра такі выпадак. Аднойчы, калі яшчэ працаваў у Капылі, ён прымаў грамадзян у выканкаме. Тут у кабінет уваходзіць сакратар і гаворыць, што да яго на прыём сядзіць Герой Сацыялістычнай Працы Букатая Надзея Іванаўна. А людзі з такім высокім званнем маглі заходзіць без чаргі. Мікалай Андрэевіч не паверыў і выйшаў з кабінета: так, на самай справе сярод іншых убычыў і Надзею Іванаўну. Ён вярнуўся на сваё працоўнае месца і сказаў сакратару, каб тая выклікала Букатую без чаргі. Але без чаргі на прыём Надзея Іванаўна так і не зайшла: «Не, тут шмат людзей чакае. Я пасяджу», — адказала яна сакратару. «Такіх сціплых людзей я не бачыў», — зрабіў вынік Мікалай Андрэевіч. А бухгалтару Таццяне Бурак — унучцы гераічнай жанчыны — дадаў: «Вы павінны працаваць так, як і Ваша бабуля».
Без перабольшвання можна сказаць, што наказ Сухага выкананы: многія з нашчадкаў Букатай працавалі і працуюць старанна і добрасумленна. Галіна Мікалаеўна рабіла лабарантам у роднай гаспадарцы на працягу 32 гадоў. Паштальён аддзялення паштовай сувязі «Навасёлкі» (унучка) Ніна Леанідаўна Карпінская прымала ўдзел у пятым Усебеларускім народным сходзе і прызнана «Чалавекам года Міншчыны-2015». Таццяна Бурак доўгі час узначальвала паштовае аддзяленне ў Чырвонай Дубраве. Мае ўласныя ўзнагароды і начальнік участка Капыльскага райспажыўтаварыства Алена Новік. І гэты спіс можна працягваць.
[caption id="attachment_66221" align="aligncenter" width="560"]
■ Галіна Мікалаеўна Мядзведская і Таццяна Леанідаўна Бурак разглядаюць фотаздымкі[/caption]
— Дзякуй за памяць, — на развітанне, калі мы пакідалі яе хату, сказала Таццяна Бурак.
Але… дзякаваць павінны мы. За працу, за тое, што Вы, Надзея Іванаўна, не імкнуліся да лёгкага жыцця, што з’яўляліся і з’яўляецеся прыкладам для не аднаго пакалення беларусаў. А памяць зберагчы — гэта ўжо наш абавязак. Дарэчы, некаторы час адна з вуліц райцэнтра насіла імя Букатай, але чамусьці была перайменавана ў Вішнёвую. Вішнёвых ці Зялёных вуліц шмат у розных населеных пунктах, а вось вуліца імя гераічнай зямлячкі павінна быць менавіта ў Капылі.
Дзіяна ТКАЧЭНКА 
