Усе найбольш значныя творы К. Чорнага – і апавяданні, і аповесці, і раманы – напісаныя перад вайной і ў час вайны, цесна звязаны з той мясцінай, дзе “паблізу чутны ў людской гаворцы гарады Нясвіж і Слуцк”, інакш кажучы, звязаны з Цімкавічамі, а героямі іх з’яўляюцца землякі пісьменніка. “Мне б на ўсё жыццё хапіла апісваць цімкаўцаў”, — часта гаварыў Кузьма Чорны. “Родныя мае мясціны, — пісаў пісьменнік у сваім дзённіку. – Як мая душа рвецца туды. Яна заўсёды там. Там жывуць усе мае персанажы, усе дарогі, пейзажы, дрэвы, хаты, чалавечыя натуры, пра якія я калі-небудзь пісаў. Гэта ўсё адтуль, сапраўднае!”
[caption id="attachment_23233" align="alignright" width="300" caption="Руіны панскага дома"]
[/caption]
Кузьма Чорны нарадзіўся ў маёнтку Боркі Слуцкага павета, куды яго бацькі з Цімкавіч паехалі парабкаваць да пана Эдварда Вайніловіча. У дзіцячай памяці аб тых мясцінах засталося нямнога, але ўсё ж такі Мікалай добра помніў камень-валун на ўскрайку лесу, цяжкую працу бацькоў у пана, грушу бэру, якая была відаць з акна іх хаты. Галоўны герой апавядання “Родныя мясціны” Асвяцімскі, стаўшы вядомым чалавекам у рэспубліцы, праязджаючы недалёка ад месца, дзе ён нара-дзіўся і вырас, успамінае: “Вось тут, на выездзе з лесу, павінен быць вялікі камень, каля якога заўсёды, бывала, збіраліся хлапчукі з вёскі...” Аднойчы, яшчэ падлеткам, ён жаў з маткай на панскім полі палеглы ячмень і да касці парэзаў сабе сярпом палец… Маці тужыла над гэтым няшчасным здарэннем, калі завязвала яму палец, і ў яго абудзілася да яе вялікае замілаванне, якое расло пасля з кожным годам. Калі ўвечары яны варочаліся дадому з работы, маці скардзілася, што ёй баліць у грудзях, і прысела на гэты камень адпачыць, а ён стаяў каля маці і думаў пра тое, як цяжка жыць на свеце гэтай няшчаснай жанчыне”.
[caption id="attachment_23234" align="alignleft" width="300" caption="Рукапіс аповесці “Скіп’ёўскі лес”"]
[/caption]
Сусед Раманоўскіх Леапольд Ешка родам з Сілезіі, які жыў у другой палавіне хаты ў лапаціцкім фальварку, з’яўляецца прататыпам галоўнага героя Леапольда Гушкі ў рамане “Бацькаўшчына”.
Цімкавічы Кузьма Чорны лічыў сваёй другой радзімай. У артыкуле “У роднай глушы”, які быў напісаны пасля наведвання Цімкавіч у 1925 годзе, К. Чорны радуецца тым зменам, што адбываюцца на вёсцы. “У старой бацькоўскай хаце – відната, якое ніколі гэтыя сцены не бачылі: свеціць электрычнасць, а на стале куча газет і часопісаў… Вечарам моладзь збіраецца ў хату-чытальню… У вайсковым пагранічным клубе ішла нейкая рэпетыцыя, у другім доме таксама рабілі рэпетыцыю музыканты аркестра мясцовай пажарнай дружыны… Хадзіць па Капыльскай вуліцы цяпер трохі спрытней – ляжаць тратуары… Аўтобус выходзіць з Цімкавіч на Слуцк у 7 гадзін”.
Коля з маці часта хадзіў спяваць у Скіп’ёва ў царкоўны хор. Па дарозе яны адпачывалі ў Бушылаве каля крынічкі. Любоў да гэтага месца ён пранёс з дзяцінства праз усё жыццё. “Назаўтра раніцаю глядзеў я праз акно на вуліцу. Скрозь суседні сад відны былі голыя “бушылаўскія” кусты. А ў іх там недзе плыве сабе паціху родная Бушылаўская рэчка. Там “прускія” паплавы завуць у сваё бязмежжа – от так, здаецца, ішоў бы і ішоў па іх, а яны будуць усё новыя і новыя бясконцыя далі паказваць табе…”
Завяршаецца артыкул словамі любові да ўсяго роднага, блізкага, дарагога: “З акна аўтобуса добра было відаць… роднае поле. Бегла яно насупраць шэрым сваім асеннім выглядам, весяліла вочы шырынёю ды сонцам, што свяціла над ім… Вялікім размахам лажыўся на зямлю вецер, абвяваў яе, вялікую, абнімаў яе родную шыр. І разам з ім хацелася легчы на зямлю, выказаць усім тое вялікае, што ў ёй!”
У адзіным вершы “Роднае поле”, надрукаваным у 1923 годзе, К. Чорны з радасцю піша пра вольную працу на вольнай зямлі.
Разам з сьцяною
[caption id="attachment_23235" align="alignright" width="312" caption="Хата на Капыльскай вуліцы"]
[/caption]
зялёнага жыта
Палосы ўзворанай
плугам зямлі,
Чорныя пліты,
сонцам абліты,
Былінкі пад імі
сухія ляглі.
Багатыя ўсходы
ўздымаюцца вышай
На месцы, дзе вольныя
сілы ляглі.
Роднае поле!
Старонка ты наша!
Вольная праца
на вольнай зямлі!
Усё міла сэрцу Кузьмы Чорнага ў родных Цімкавічах і іх ваколіцах. “Адзін раз ноччу замерзла зямля, а назаўтра выпаў глыбокі снег. Яшчэ раніцаю ён ляжаў тоўстаю, белаю пярынаю, а к вечару яго прымялі санямі. Вёска стала зграбнай і чыстай. І стала неяк весялей і шумней у ёй.
Цэлымі днямі чуўся з цёмных гумен дробны стук цапоў, часам чутно было, як звініць піла. Гамоняць і смяюцца людзі. Па вуліцы часта цянуліся фурманкі з дзеравам”. (“Маё дзела цялячае”)
Радавала і рэчка Мажа, у зарасніках якой любіў парыбачыць, седзячы ў чоўне, Мікалай Раманоўскі з Міколам Хведаровічам. У цёплы вясенні дзень яны бралі вуды і, мінаючы цяністы Радзівілаўскі парк, спускаліся з пахілага пагорка ўніз да рачулкі Мажы.
[caption id="attachment_23236" align="alignleft" width="225" caption="У музеі К. Чорнага"]
[/caption]
“Рака выйшла з сваіх берагоў. Густая і каламутная ад асенніх дажджоў вада ў ёй паднялася і заліла абодва берагі. З быстрага размаху свайго кідае яна на іх сваёю пенай, б’ецца аб купчастыя вершаліны затопленых ёю кустоў алешніку і крушыны і весела плюхае, бурліць і шуміць…” (апавяданне “На беразе”). Калодзеж, з якога Раманоўскія бралі ваду. З яго і зараз можна напіцца смачнай сцюдзёнай вады. “Каля студні з дзеравяннага вядра, пазелянелага і слізкага, капала вада на запыленую буйную крапіву і пясок. За парканам спелі яблыкі і арабіны, пад парканам раскашэльвалася мята і бабіна лета”. (“Вераснёвыя ночы”)
У дзяцінстве разам з дзедам Міхалам Парыбкам-Чорным будучы пісьменнік часта хадзіў у Скіп’ёўскі лес. Там дзед расказваў і паказваў, як жучок паўзе, як дрэвы гамоняць, як травінка да травінкі хіліцца. Яны разам любілі слухаць спевы лясных птушак. “Слухай, слухай, як выціліньгівае!” – у захапленні цмокаў дзед. Ён вучыў маленькага Колю чытаць цікавую кнігу, назва якой – беларуская прырода. Нездарма К. Чорнаму ўдавалася апісанне прыроды ў сваіх творах. “Каржакаватыя хвоі, чырвона-агнявыя асіны і жоўтыя бярозы, і пад імі шумяць кусты. Шумяць… Шумяць!.. І ядлоўцам пахне над полем. Густа паўсходзіла жыта, і ўсё таксама смяюцца яму ясныя дні. Праляцелі ўжо гусі і жураўлі, чорныя дзікія птушкі клююць сакаўную рабіну, і журацца дні над свежай раллёю і над балотнай сухой асакою…” (“Хвоі гавораць”)
Апошняя незавершаная аповесць К. Чорнага называецца “Скіп’ёўскі лес”, якая засталася ляжаць на яго рабочым стале 22 лістапада 1944 года ў дзень яго смерці. Вось радкі з яе: “Усе дваццаць дзве хаты Скіп’ёўскага Пераброддзя паабрасталі вішняком і арабіннікам. За хатамі спеюць улетку антонаўкі, папяроўкі і слуцкія бэры, і да самых замаразкаў вісяць у галлі чырвонабокія “цыганкі”.
Людміла НІЖЭВІЧ,
дырэктар Літаратурнага музея Кузьмы Чорнага, аг. Цімкавічы
За истекшую неделю работниками инспекции ГПН в целях предупреждения пожаров на объектах государственной собственности и в соответствии с Координационным планом контрольной (надзорной) деятельности на 2 полугодие 2012 года завершено обследование одного субъекта, расположенного на территории Копыльского района (ИП С. Г. Рудко в д. Новоселки Братковского сельского совета).
В ходе проведения проверки торгового павильона ИП С. Г. Рудко были выявлены нарушения нормативно-правовых актов противопожарного нормирования и стандартизации, а именно: здание не оборудовано молниезащитным устройством, электропроводка не проверена на сопротивление изоляции.
Проведена плановая проверка ЧТУП «Лёс-Оил». Нарушений не выявлено.
Также были проведены контрольные проверки ГУО «Докторовичская средняя школа» и ГУО «Ванелевичская средняя школа», по результатам которых было установлено, что мероприятия, указанные в предписаниях инспекции ГПН, не выполнены в полном объеме.
За нарушение законодательства о пожарной безопасности руководители вышеуказанных организаций привлечены к административной ответственности по ч. 1 ст.23.56 Кодекса Республики Беларусь об административных правонарушениях в виде штрафа.
Копыльский районный отдел по чрезвычайным ситуациям предупреждает, что выполнение требований инспекции государственного пожарного надзора - залог безопасности функционирования объектов.
Андрей МАТЕЙКО,
главный специалист ИГПН
Вечером 2 декабря произошел пожар в сторожевом помещении по ул. Партизанской на территории строительства объекта «Три 16-квартирных жилых дома по генплану №1 по программе «Социальное жилье», которое ведет ф-л «Копыльское РСУ» ОАО «Универсалремстрой».
По прибытии подразделений МЧС к месту пожара сторожка горела открытым пламенем. В 20 часов 44 минуты в ней обнаружен труп сторожа ф-ла «Копыльское РСУ». Причина пожара устанавливается.
Вадим МОРДАСЕВИЧ,
инженер ИГПН, старший лейтенант внутренней службы
Усе найбольш значныя творы К. Чорнага – і апавяданні, і аповесці, і раманы – напісаныя перад вайной і ў час вайны, цесна звязаны з той мясцінай, дзе “паблізу чутны ў людской гаворцы гарады Нясвіж і Слуцк”, інакш кажучы, звязаны з Цімкавічамі, а героямі іх з’яўляюцца землякі пісьменніка. “Мне б на ўсё жыццё хапіла апісваць цімкаўцаў”, — часта гаварыў Кузьма Чорны. “Родныя мае мясціны, — пісаў пісьменнік у сваім дзённіку. – Як мая душа рвецца туды. Яна заўсёды там. Там жывуць усе мае персанажы, усе дарогі, пейзажы, дрэвы, хаты, чалавечыя натуры, пра якія я калі-небудзь пісаў. Гэта ўсё адтуль, сапраўднае!”
[caption id="attachment_23233" align="alignright" width="300" caption="Руіны панскага дома"]
[/caption]
Кузьма Чорны нарадзіўся ў маёнтку Боркі Слуцкага павета, куды яго бацькі з Цімкавіч паехалі парабкаваць да пана Эдварда Вайніловіча. У дзіцячай памяці аб тых мясцінах засталося нямнога, але ўсё ж такі Мікалай добра помніў камень-валун на ўскрайку лесу, цяжкую працу бацькоў у пана, грушу бэру, якая была відаць з акна іх хаты. Галоўны герой апавядання “Родныя мясціны” Асвяцімскі, стаўшы вядомым чалавекам у рэспубліцы, праязджаючы недалёка ад месца, дзе ён нара-дзіўся і вырас, успамінае: “Вось тут, на выездзе з лесу, павінен быць вялікі камень, каля якога заўсёды, бывала, збіраліся хлапчукі з вёскі...” Аднойчы, яшчэ падлеткам, ён жаў з маткай на панскім полі палеглы ячмень і да касці парэзаў сабе сярпом палец… Маці тужыла над гэтым няшчасным здарэннем, калі завязвала яму палец, і ў яго абудзілася да яе вялікае замілаванне, якое расло пасля з кожным годам. Калі ўвечары яны варочаліся дадому з работы, маці скардзілася, што ёй баліць у грудзях, і прысела на гэты камень адпачыць, а ён стаяў каля маці і думаў пра тое, як цяжка жыць на свеце гэтай няшчаснай жанчыне”.
[caption id="attachment_23234" align="alignleft" width="300" caption="Рукапіс аповесці “Скіп’ёўскі лес”"]
[/caption]
Сусед Раманоўскіх Леапольд Ешка родам з Сілезіі, які жыў у другой палавіне хаты ў лапаціцкім фальварку, з’яўляецца прататыпам галоўнага героя Леапольда Гушкі ў рамане “Бацькаўшчына”.
Цімкавічы Кузьма Чорны лічыў сваёй другой радзімай. У артыкуле “У роднай глушы”, які быў напісаны пасля наведвання Цімкавіч у 1925 годзе, К. Чорны радуецца тым зменам, што адбываюцца на вёсцы. “У старой бацькоўскай хаце – відната, якое ніколі гэтыя сцены не бачылі: свеціць электрычнасць, а на стале куча газет і часопісаў… Вечарам моладзь збіраецца ў хату-чытальню… У вайсковым пагранічным клубе ішла нейкая рэпетыцыя, у другім доме таксама рабілі рэпетыцыю музыканты аркестра мясцовай пажарнай дружыны… Хадзіць па Капыльскай вуліцы цяпер трохі спрытней – ляжаць тратуары… Аўтобус выходзіць з Цімкавіч на Слуцк у 7 гадзін”.
Коля з маці часта хадзіў спяваць у Скіп’ёва ў царкоўны хор. Па дарозе яны адпачывалі ў Бушылаве каля крынічкі. Любоў да гэтага месца ён пранёс з дзяцінства праз усё жыццё. “Назаўтра раніцаю глядзеў я праз акно на вуліцу. Скрозь суседні сад відны былі голыя “бушылаўскія” кусты. А ў іх там недзе плыве сабе паціху родная Бушылаўская рэчка. Там “прускія” паплавы завуць у сваё бязмежжа – от так, здаецца, ішоў бы і ішоў па іх, а яны будуць усё новыя і новыя бясконцыя далі паказваць табе…”
Завяршаецца артыкул словамі любові да ўсяго роднага, блізкага, дарагога: “З акна аўтобуса добра было відаць… роднае поле. Бегла яно насупраць шэрым сваім асеннім выглядам, весяліла вочы шырынёю ды сонцам, што свяціла над ім… Вялікім размахам лажыўся на зямлю вецер, абвяваў яе, вялікую, абнімаў яе родную шыр. І разам з ім хацелася легчы на зямлю, выказаць усім тое вялікае, што ў ёй!”
У адзіным вершы “Роднае поле”, надрукаваным у 1923 годзе, К. Чорны з радасцю піша пра вольную працу на вольнай зямлі.
Разам з сьцяною
[caption id="attachment_23235" align="alignright" width="312" caption="Хата на Капыльскай вуліцы"]
[/caption]
“Рака выйшла з сваіх берагоў. Густая і каламутная ад асенніх дажджоў вада ў ёй паднялася і заліла абодва берагі. З быстрага размаху свайго кідае яна на іх сваёю пенай, б’ецца аб купчастыя вершаліны затопленых ёю кустоў алешніку і крушыны і весела плюхае, бурліць і шуміць…” (апавяданне “На беразе”). Калодзеж, з якога Раманоўскія бралі ваду. З яго і зараз можна напіцца смачнай сцюдзёнай вады. “Каля студні з дзеравяннага вядра, пазелянелага і слізкага, капала вада на запыленую буйную крапіву і пясок. За парканам спелі яблыкі і арабіны, пад парканам раскашэльвалася мята і бабіна лета”. (“Вераснёвыя ночы”)
У дзяцінстве разам з дзедам Міхалам Парыбкам-Чорным будучы пісьменнік часта хадзіў у Скіп’ёўскі лес. Там дзед расказваў і паказваў, як жучок паўзе, як дрэвы гамоняць, як травінка да травінкі хіліцца. Яны разам любілі слухаць спевы лясных птушак. “Слухай, слухай, як выціліньгівае!” – у захапленні цмокаў дзед. Ён вучыў маленькага Колю чытаць цікавую кнігу, назва якой – беларуская прырода. Нездарма К. Чорнаму ўдавалася апісанне прыроды ў сваіх творах. “Каржакаватыя хвоі, чырвона-агнявыя асіны і жоўтыя бярозы, і пад імі шумяць кусты. Шумяць… Шумяць!.. І ядлоўцам пахне над полем. Густа паўсходзіла жыта, і ўсё таксама смяюцца яму ясныя дні. Праляцелі ўжо гусі і жураўлі, чорныя дзікія птушкі клююць сакаўную рабіну, і журацца дні над свежай раллёю і над балотнай сухой асакою…” (“Хвоі гавораць”)
Апошняя незавершаная аповесць К. Чорнага называецца “Скіп’ёўскі лес”, якая засталася ляжаць на яго рабочым стале 22 лістапада 1944 года ў дзень яго смерці. Вось радкі з яе: “Усе дваццаць дзве хаты Скіп’ёўскага Пераброддзя паабрасталі вішняком і арабіннікам. За хатамі спеюць улетку антонаўкі, папяроўкі і слуцкія бэры, і да самых замаразкаў вісяць у галлі чырвонабокія “цыганкі”.
Людміла НІЖЭВІЧ,
дырэктар Літаратурнага музея Кузьмы Чорнага, аг. Цімкавічы
[/caption]
Всего в соревновании волейболистов, приуроченном ко Всемирному дню профилактики СПИДа, приняло участие семь команд — представители Копыльского ЖКХ, центральной районной больницы, СООО «БетонБокс», Копыльского филиала ОАО «Слуцкий сыродельный комбинат», КСУП «Докторовичи», ОАО «Суворово-Агро», сборная команда «Потейки». Организаторами спортивного поединка выступили отделы молодежи, физической культуры, спорта и туризма Копыльского райисполкома, райком ОО «БРСМ», районная организация РОО «Белая Русь». Безусловно, уровень подготовки команд был разным. Но участников объединяли азарт, здоровая спортивная злость и стремление к победе. Не отставали от представителей сильного пола и девушки — они также старались внести лепту в победу своей команды. В частности, это касалось представителей ЦРБ и МСЗ (по привычке так называют филиал Слуцкого сыркомбината). Здесь было все: мощные подачи и филигранные пасы, организованные блоки перед сеткой и удары в аут, радость победы над соперником и разочарование поражения. Борьба шла за каждое очко. Особенно ярким оказался поединок между командой из Каменя и представителями «БетонБокса», когда победителя от побежденного отделяли только два очка.
[caption id="attachment_23229" align="aligncenter" width="443" caption="Команда-победительница из Потеек"]
[/caption]
В итоге, первое место завоевали спортсмены из Потеек, на втором оказались волейболисты, представлявшие ЦРБ, на третью ступеньку импровизированного пьедестала почета поднялись спортсмены-любители из СООО «БетонБокс». Они были награждены, соответственно, ценными подарками, предоставленными Копыльской РО РОО «Белая Русь», отделом по делам молодежи и РК ОО «БРСМ». Но, что самое главное, все участники этого турнира, организованного в рамках акции «Здорово жить здорово!», еще раз убедились в том, что свое свободное время можно провести не на диване перед телевизором (даже если там идут соревнования по любимому виду спорта), не за бокалом пива в веселой компании, а в спортивном зале, среди своих единомышленников, выплеснув всю накопившуюся за день негативную энергию и набравшись сил для нового трудового дня или недели. Обидно только, что эту истину не желают усвоить жители нашего города — зрителей на таком захватывающем турнире практически НЕ БЫЛО!
Маргарита САКОВИЧ
Фото автора
[/caption]
Инициатором и спонсором участия в фестивале стала Ирина Александровна Брилевская, мама Марии. Этот конкурс она нашла на широких просторах интернета. Результат такого многостороннего сотрудничества: Мария Брилевская – Дипломант фестиваля! Жюри на конкурсе собралось очень именитое! Возглавляет Александр Ермолов, лауреат Международных и Всероссийских конкурсов, член Союза композиторов России; Иозеф Ивашка, представитель из Австрии. География охватывает такие города России, как Воронеж, Киров, Арамиль. Республику Беларусь представляли Мария и юная певица из г. Витебска. Для участия в фестивале Мария готовила песню «Рождение звезд» А. Ермолова и произведение на английском языке.
А перед этим предстояло пройти еще и отборочный тур. И прошли! Татьяна Борисовна Ермолович – настоящий профессионал, человек, всецело отданный любимому делу и детям. Именно благодаря взаимопониманию, взаимосотрудничеству становится возможным участие в конкурсах самого высокого уровня, о которых писали на страницах нашей газеты. «Я увидела сильных исполнителей, смогла сравнить себя», – делится впечатлениями Мария. В подгруппе, в которой выступала копылянка, принимало участие 70 исполнителей! Мария «ворвалась» в двадцатку самых голосистых! В проекте у девочки – создать достойную песню для участия в детском Евровидении. Попутного ветра и успехов вам, юные таланты, и вашим настоящим учителям!
Диана ТКАЧЕНКО
Фото Татьяны Ермолович
