Гэты горад – загадка. І самыя цікавыя старонкі яго гісторыі можа спасцігнуць толькі той, хто шчыра раскрывае сваё сэрца. Кожны крок па капыльскай зямлі – крок па гісторыі, калі ты насамрэч адчуваеш яе подых. «Не знаю, видел ли кто-либо из моих читателей мой милый родной городок Копыль, слышал ли о его существовании; но те, кто его видели, вряд ли поверят, что этот маленький, бедный, невзрачный городок имел за собою великое прошлое, что он еще в XVII веке был столицею литовских князей Лелевичей из дома Ольгердов. А между тем это несомненный исторический факт, и поныне еще вблизи самого города горделиво красуется высокая конусообразная гора, окруженная внизу рвом и валом, прозванная Замок, на которой видны остатки средневекового рыцарского замка – немые свидетели былой славы», – так пісаў у ХІХ стагоддзі вядомы публіцыст Абрам Паперна, які нарадзіўся ў нашым Капылі ў 1840 годзе. Уявіце сабе: Капыль – і сталіца княства. Але з цягам часу гэта пачэснае званне ён саступіў суседняму Слуцку.
Шмат цікавага пра мястэчка ведала мая бабуля Зінаіда, якая паходзіла з тых самых капыльскіх мяшчан, карэнных жыхароў. Прозвішча ў яе было таксама капыльскае – Чарнушэвіч, па-мясцоваму – Апанасікі (у гонар бацькі Апанаса, шлях якога згубіўся недзе ў 30-х гадах ХХ стагоддзя, бо меў няшчасце разам з братам Нічыпарам быць арыштаваным).
Менавіта бабуля расказвала пра тое, што сінагога знаходзілася ў цэнтры горада, там, дзе зараз магазіны «Мясничок» і прамысловых тавараў. Тут жа раней збіраліся капыляне і гандляры падчас кірмашоў. За што плошчу па-народнаму і празвалі Брахалаўкай. Татарская мячэць размяшчалася прыкладана ў раёне сучаснай гарадской лазні, таму і могілкі татараў побач. А на гару па вуліцы Партызанскай у час непагадзі коні з павозкамі не маглі ўз’ехаць, бо занадта круты быў пад’ём. Пра рэальныя перапады рэльефу нагадваюць хаткі, змешчаныя ўздоўж вуліцы Партызанскай, звярніце ўвагу. Недзе ў 30-х гадах таго ж ХХ стагоддзя бабуля вельмі спяшалася на работу, а працавала яна сакратаром-машыністкай у адной з кантор у цэнтры Капыля. Жыла сям’я тады на вуліцы Калгаснай (зараз 50 гадоў БССР). Ісці прыйшлося па Трактарнай. А гэта тыя ж самыя пагоркі. Надвор’е стаяла снежна-даждлівае, таму дарога аказалася надзвычай размытая – ніякага асфальту тады не было. І як ні спяшалася бабуля, усё ж такі спазнілася хвіліны на тры. З работай прыйшлося развітацца – ніхто нічога слухаць не хацеў.
Калі праходжу па капыльскіх пагорках, часта задумваюся: а якім ён быў, мой Капыль? Якім быў замак? Пытанняў шмат – і прастора для фантазіі, якая захоплівае ўражанне, імчыць некуды далёка наперад у мінулае. Дзякуючы супрацоўніцтву з гісторыкам Мікалаем Марозам удалося ўбачыць карту мястэчка пачатку ХІХ стагоддзя і інвентар-апісанне з указаннем, дзе і што знаходзілася. Вось гэта сапраўдная прастора для даследванняў! Глядзіш на схемы вуліц, спрабуеш знайсці хоць што-небудзь знаёмае – і нібы апынаешся там, сярод гандляроў-яўрэяў, татараў, што выраблялі скуры, беларусаў-мяшчан, чуеш не зусім зразумелую кравецкую мову. Учытываешся ў літары ў надзеі адшукаць тых самых Чарнушэвічаў ці Курыльчыкаў (прозвічша прабабкі). І здаецца – вось, знайшла месца, дзе знаходзілся іх хаты. Гісторыя не адпускае, а нібы заманьвае ўсё далей і далей…
А нядаўна перачытала артыкул-прызнанне ў любові гораду вядомага старэйшаму пакаленню капыляніна, былога намесніка начальніка міліцыі Рыгора Барысава: «Я очень люблю свой родной город, в котором я учился, работал учителем, состоялся как профессионал-милиционер. Город, который дал мне толчок к профессиональному росту. Я с замиранием в душе проезжаю по гористым улочкам, где мне знаком каждый дом и каждый переулок». Падпісваюся пад кожным словам. Са святам, мой родны Капыль!
Фота аўтара. Калаж Ганны МАТУСЕВІЧ
Комментарии